ДАВЛАТДОРИИ
ТЕМУРИЁНИ ҲИНД

Темуриёни Ҳинд сулолаеанд, ки тайи солҳои 1526–1858 дар Ҳиндустон ҳукмронӣ кардаанд. Асосгузори ин сулола Заҳируддин Бобур мебошад, ки тайи солҳои 1526–1530 аввал Афғонистон ва сипас Ҳиндустонро забт намуда, давлатдории Бобуриёнро бунёд гузоштааст. Сулолаи Бобуриёнро чун идомадиҳандаи давлатдории Темуриён дар сарзамини Ҳинд эътироф намуда, онҳоро бо номи «Темуриёни Ҳинд» ё «Муғулони Кабир» зикр кардаанд. Намояндагони номдори сулолаи Темуриён Бобур (1526–1530), Ҳумоюн (1530–1539), Акбар (1556–1605), Ҷаҳонгир (1605–1627), Шоҳҷаҳон (1627–1658), Аврангзеб (1658–1707), Баҳодуршоҳ (1707–1712), Фаррух Сияр (1713–1719), Муҳаммадшоҳ (1719–1748), Аҳмадшоҳ (1748–1754), Оламгири II (1754–1759), Шоҳолами II (1759–1806), Акбари II (1806–1837), Баҳодуршоҳи II (1839–1858) мебошанд.

ДАВЛАТИ ТЕМУРИЁНИ ҲИНД
ЧӢ ГУНА ПОЙДОР ШУД?

Асосгузори давлати Темуриёни Ҳинд Заҳируддин Бобур соли 1498 дар муҳорибаи назди Сари Пули наздикии Самарқанд аз ҷониби Шайбонихон шикаст хӯрда, тарки Мовароуннаҳр кард. Бобур соли 1504 Кобулро ишғол намуда, чандин бор сӯи Самарқанду Мовароуннаҳр лашкар кашид. Ӯ соли 1526 дар муҳорибаи назди Панипат Султон Иброҳими Лудиро шикаст дод ва дар Ҳиндустон ҳукмронии сулолаи Темуриёни Ҳиндро барпо кард. Бобур шаҳри Аграро пойтахти худ қарор дода, сарзаминҳои водии Ҷамна ва Панҷобро ишғол намуд. Ӯ ҳамчун шахси донишманду фарҳангпарвар густариши забони форсиро дар Ҳиндустон пуштибонӣ намуда, китоби «Бобурнома», девони шеърҳо ва рисолае доир ба арӯз навиштааст.

АВҶИ ШУКУФОИИ ДАВЛАТИ
ТЕМУРИЁНИ ҲИНД КАЙ БУД?

Баъди марги Бобур писараш Ҳумоюн солҳои 1530-1539 ба тахт нишаста, дар муборизаи зидди ҳокими Биҳор – Шерхон шикаст хӯрд ва сӯи Эрон фирор намуд. Баъди вафоти ӯ писараш Акбар (1556-1605) тавонист, ки ҳокимияти худро дар Ҳиндустони Шимолӣ аз Гуҷарот то Бангола пойдор намояд. Баъдтар ӯ музофоти Роҷистон, Кашмир, Синд, Дакан ва Аҳмаднагарро фатҳ карда, шаҳрҳои Деҳлию Аграро пойтахти худ қарор дод. Акбар бо Сафавиҳои Эрон, хонҳои Шайбонӣ ва туркҳои Усмонӣ робитаҳои судбахшро ба роҳ монда, давлати мутамаркази Темуриёни Ҳиндро қавитар намуд. Акбар чун сарлашкари боистеъдод ва сиёсатмадори дурандеш чандин ислоҳоти давлатӣ карда, қаламрави давлаташро ба 12 вилоят тақсим намуд ва низоми пуливу муомилоти тиҷоратиро устувор сохт. Давраи ҳукмронии қариб 50-солаи Акбар авҷи болоравӣ ва тараққиёти давлатдории Темуриёни Ҳинд ба шумор меравад.