ДАВЛАТИ СОМОНИЁНРО КӢ ШИКАСТ ДОД?

Ҳокими Қарохониён Ҳасани Буғрохон (970–992) аз заифии давлати Сомониён истифода бурда, ба Бухоро лашкар кашид. Волии хуросонии Сомониён Абуалии Симҷур бо Ҳасани Буғрохон пинҳонӣ созиш карда, ба муқобили лашкари Қарохониён барнахост. Сипоҳе, ки амири сомонӣ Нӯҳи II ибни Мансур (976–997) бо сарварии сарлашкари турктабори худ Фоиқ фиристода буд, дар лаҳзаи ниҳоят ҳассос хиёнат карда, ба тарафи Ҳасани Буғрохон гузашт ва онҳо якҷоя бо лашкари Қарохониён ба Бухоро ҳамла оварданд. Оқибат бо хиёнати чунин сарлашкарони худии Сомониён, шаҳри Бухоро аз тарафи Қарохониён забт карда шуд ва амир Нӯҳи II ба Омул фирор кард. Вале марги ногаҳонии Ҳасани Буғрохон вазъро тағйир дод ва сипоҳи Қарохониён бо ғаниматҳои ба даст овардаашон ба Фарғона бозгаштанд.

ЧАНД ҲАРО ҚАРОХОНИЁН АЗ БАЙН РАФТАНД?

Давлати Қарохониён аз оғозаш чандон мутамарказ набуд, бинобар ин соли 1040 ба ду қисм – қисмати ғарбӣ ва шарқӣ ҷудо шуд. Қисмати ғарбии он зери итоати Салҷуқиён қарор гирифта, қисмати шарқиаш аз соли 1089 таҳти тасарруфи Қарахитойён даромад. Соли 1212 давлати Қарохониёнро Муҳаммади Хоразмшоҳ комилан шикаст дода, ба давлати Хоразмшоҳиён ҳамроҳ кард.

ХИЁНАТИ САРЛАШКАРОНИ СОМОНӢ БО ЧӢ АНҶОМИД?

Дар ҳамин вазъи ниҳоят душвор сарлашкарони Сомониён Абуалии Симҷур ва Фоиқ хоинона ба муқобили амир Нӯҳи II дар Хуросон исён бардоштанд. Амир Нӯҳи II бо мадади Сабуктегин исёни онҳоро пахш намуд. Пас аз вафоти амир Нӯҳи II Маҳмуди Ғаззнавӣ бо баҳонаи робитаи хешӣ ва поси намаки Сомониён Хуросонро ба ҳайати давлати Ғазнавиён ҳамроҳ намуд ва дар ихтиёри амир Абдумалик ибни Нӯҳи Сомонӣ (999) танҳо Мовароуннаҳрро гузошт. Ниҳоят, соли 999 Наср ибни Алири қарахонӣ Бухороро забт намуда, амир Абдумаликро бо тамоми ақрабояш зиндонӣ кард ва соли 1005 лашкари охирин намояндаи Сомониён – Мунтасирро шикаст дод. Дар натиҷа Мовароуннаҳр ба давлати Қарохониён ҳамроҳ карда шуд.