Муҳаққиқ бо таҳлили ҷиддӣ дар асоси мабнои дақиқи маъхазшиносӣ ва бо далелу асноди асосноки илмӣ хулосаи қатъӣ мебарорад, ки истилои муғул ба сарзамини мардуми ориёинажод зарбаи ҳалокатовар зада, боиси харобӣ ва таназзули ин минтақаи пешрафта гардид.
Оқибати фоҷеабори истилои муғул пешрафти минбаъдаи хоҷагӣ ва фарҳанги минтақаро ба муддати наслҳо ақиб партофт.
Академик Б. Ғафуров ба муқобили кўшишҳои олимону муаллифони дохилию хориҷӣ, ки бо ҳар роҳу васила ба ин ҳаводиси таърихӣ «ҷомаи нав» мепўшонанд ва онро падидаи пешқадам ва барои мардуми сарзаминҳои истилошуда муфиду манфиатовар меҳисобанд, котеъона зид мебарояд. Аз ҷумла, дар «Тоҷикон»-и худ дар мисоли андешаҳои ду муаллифи хитоӣ Хан Жулин ва Ян –Чжи- Сзю, ки ҷангҳои истилогаронаи Чингизхон ва ворисон ўро ситоиш намуда, барои кишварҳои истилошуда нақши пешқадамона доштани онро таъкид мекунанд, зери танқиди ҷиддӣ мегирад. «Вақтҳои охир, - менависад академик Б. Ғафуров, - баъзе муаррихон ҳамчун ситоишгари ҷангҳои истилокоронаи Чингизхон ва ворисони ў баромад карда, ба амалиёти хунхоронаи онҳо бо ҳар васила мадҳу сано мехонанд. Онҳо ба тохтутозҳои истилогарони муғул дар кишварҳои бегона аҳамияти прогрессивиро нисбат дода, мавқеи ононро баланд бардоштанӣ мешаванд» (саҳ.
608). Ин гуна муаллифон ба ақидаи Б.Ғафуров мекўшанд, ки «муттаҳид намудани Чин» ва аз байн бардоштани монеаҳои ба вуҷуд овардаи ҳукмронони давлатҳои мухталиф «дар роҳи мубодилаи иқтисодию мадании Чин» бо давлатҳои ғарбро натиҷаи пешқадамонаи лашкаркашии Чингизхон ва ворисони ў ҳисобанд (саҳ.608-609). Аслан чунин баҳогузорӣ баробари ғаразҳои илмӣ инчунин дорои мақсадҳои пардапўшонаи сиёсӣ ва геополитикӣ дошта, имрўз низ дар бархе аз кишварҳои минтақа садо медиҳад.