Хусусиятҳои ғоявию бадеии ашъори лирикии Ҳақназар Ғоиб

Диссертатсия барои дарёфти дараҷаи илмии номзади илмҳои филологӣ (Донишгоҳи давлатии Кӯлоб, 2021): ҳаёт ва фаъолияти эҷодии Шоири халқии Тоҷикистон Ҳақназар Ғоиб, мавзӯъ ва мундариҷаи ғоявию бадеии ашъор, ҳунари нигорандагӣ, жанрҳо ва қофия.
Агенти Зеҳнӣ · 15 ноябри 2026 · 114 саҳифа
3.3. Муносибати қофия ба жанру воҳидҳои шеър
Донишмандони асрҳои миёна дар бораи вазифаи ташкилкунандагии қофия ва аҳамияти композитсионии он мулоҳизаҳо баён карда, нақши онро дар жанрҳои алоҳида нишон додаанд. Онҳо ба баъзе масъалаҳои назарию амалии қофия монанди унсурҳо, таъриф, ҳаракатҳо, қофияҳои пурбаҳо ва камбаҳо ва монанди инҳо диққат кардаанд. Аз ин тартибу таҳлили донишмандони гузашта дар замони муосир Баҳром Сирус, Ҳабиби Яғмоӣ, Наҷафқулӣ Мирзо ва дигарон истифода карда, хулосаҳои амиқи назарӣ баровардаанд.
Муносибати қофия ба вазн, жанр, образ, композитсия, мазмуну мундариҷа ва дигар унсурҳои шеър дар замони муосир, хусусан баъди солҳои панҷоҳум ба назми ҳозиразамон назар афкандани шоирон аҳаммияти махсус пайдо кард, ки ин дар осори Ҳақназар Ғоиб низ ба назар мерасад. Дар ин давра шеър хусусиятҳои гуногуни структурию мантиқӣ, маънавию ифодавӣ гирифт, ҳолатҳою вазъиятҳои нав пайдо кардани шеър доираи назар, дидгоҳи адибон ва аҳли таҳқиқро дар бораи қофия нав намуд [108, 128]. Инҳо сабаби аз нав омӯхта шудани масъалаи қофия гардиданд.
Дар бораи хизмати ташкилкунандагӣ ва аҳаммияти композитсионии қофия дар ин давра дар назми рус, назми халқҳои бародар ва умуман назми ҷаҳон таваҷҷуҳи нав пайдо шуд. Адибону муҳаққиқон шаклу навъҳои гуногуни қофияро муқоиса ва маънидод карда, дар равшан шудани таърихи таҳаввул ва инкишофи қофия саҳми босазое гузоштанд. Онҳо бештар кӯшиш ба харҷ доданд, ки дар ҷисму ҷони қофия қувваи нав дароранд, ҷузъи фаъол будани қофияро дар система нишон диҳанд ва онро ҳамеша ба таҳқиқу таҳлил гиранд [108, 129].
Маънои луғавии калимаи «қофия» пушти сар, аз пай раванда аст. Қофия ба маънои истилоҳӣ калимаҳои ҳамшакл ё ҳамоҳангеро меноманд, ки дар бештарин маврид дар охири шеър омада, вазн ва оҳангнокии онро муайян месозад. Дар шеърҳои Ҳақназар Ғоиб шаклҳои гуногуни қофия ба назар мерасад. Масалан, гунаҳ, нигаҳ, панаҳ, шабаҳ, раҳ ба раҳ ва ғайра
Мерезӣ бо ашки қалам ашъори шиво раҳ ба раҳ,
Ман шукр мегӯям, ки ҳаст аз пушт баҳрам такягаҳ [10, 41].

Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор