рақиби ҷиддӣ дар симои Абумуслим, фиристодаи Аббосиён дар Хуросон, ки дар қатори дигар сифатҳо ба қадри кофӣ мардуми тоҷикро дар маъмурияти муҳими минтақаҳои хилофат чун яке аз пешвоён арзанда намояндагӣ мекард, вохӯрд.
Ҷунбиши минбаъдаи зидди Умавиён дар хилофат, ки хуросониён дар он ҷо афзалият доштанд, наметавонист ба равандҳои низомӣ-сиёсии Варорӯд, аз ҷумла суғдиён, таъсир нарасонад. Умедвориҳои калон барои тағйирёбии қудрат дар хилофат чашмдошти суғдиён, алалхусус хуросониён, дар маҷмуъ, иҷро нашуданд, ба ҷуз аз он ки ислом «пардаи арабӣ»-и худро рахна карда, як дини фавқулмиллӣ шуд. Аз ин рӯ, ба ҳокими Аббосиён Абумуслим лозим омад, ки шӯришҳои мардумиро бо аҳолии араб ва ғайриараб пахш кунад. Ҳамзамон, ба ӯ муяссар шуд, ки таҳдидҳои нави ғосибонаро аз ҷониби мухолифони нави чинии сулолаи Тан ба Суғд бартараф кунад. Дар давраи ҳукмронии халифа Маъмун, вақте ки писарони Асад, писари Сомонхудот, дар мубориза барои қудрат ба ӯ кӯмак карданд ва ҳокимияти онро дар Варорӯд, аз ҷумла дар шаҳрҳои Суғд ба даст овард, дар таърихи сиёсии он тағйироти ҷиддӣ ба амал омаданд.
Дар ин ҷо, мо, метавонем дар муқоиса баъзе рафторҳои ҳокимони шаҳрҳои Макка ва Самарқандро пайгирӣ кунем. Ҳокими воқеии Макка Абусуфён, ки дар ибтидо дар кори таблиғотии Паёмбари ислом таҳдид ба мавқеи шаҳри бутҳоро медид, баъдтар аҳамияти бениҳоят зиёди исломро дарк кард ва Маккаро «пойтахти дини муқаддас» интихоб кард. Ҳамин тавр, болонишинони шаҳри Самарқанд, дар солҳои аввали ҳукмронии Сомониён, хилофат, ки манфиатҳои сиёсати мутамаркази қудрати этносулолавиро дарк карданд, ҳамчун пуштибони он амал кардан гирифтанд.
Мероси тиҷоратии савдои суғдӣ, ки Сомониён пас аз сад соли муқовимат ба даст оварданд, тадриҷан на танҳо ҳифз карда шуд,