Ҷаҳони Тоҷикон

Чағатой табдил меёбад. Пас аз он, ӯро аз тирандозӣ ба муқобили турнаҳои паррон боздошта, бо интихоби ҳоким Варорӯд тавассути афсун баъзеи онҳо ба замин меафтанд, Чағатой «шогирд ва пайрави ӯ шуд ва дар наздаш бо хушмуомилагӣ ба зону нишаст». Ин баландшавии ӯ, наметавонист боиси рақобаташ бо вазир, барои таваҷҷӯҳи ҳоким гардад ва пешгӯӣ мекунад, ки «неъмати илоҳӣ» вазирро тарк мекунад ва метавонад ба сари ҳоким бадбахтӣ оварад. Ҳокими ба эҳсосотдодашуда Қутбиддинро аз мақоми вазирӣ барканор мекунад ва пас аз як сол кишвар ба бенизомии идоракунӣ ва молия рӯбарӯ мешавад.
Чағатой маҷбур шуд, ки Қутбиддинро ба вазифаи вазирии кишвар баргардонад ва вай ба вазифааш барқарор шуда, саъй мекунад, ки «бадномкунандаи» ӯ ба зиндон партофта шавад, ки баъд дар он ҷо вафот кард. Ин идомаи рақобати абадии вазирони бузурги тафаккури давлатидошта бо намояндагони рӯҳониёни ифротӣ буд, ки дар замони Сомониён оғоз ёфта, «аҳли салла» барои ноил шудан ба ҳадафҳои ғаразноки худ аз истифодаи сеҳру ҷоду низ ҳазар намекарданд.
Тавре ки дар зербобҳои қаблӣ баррасӣ шуда буд, муғулҳое, ки дар кишварҳои бумӣ аз рӯи ҳикмати мушовири маъруфи Чингизхон (Елюй Чутсай): «аз болои асп нишаста, кишварро забт кардан мумкин, лекин аз болои асп кишварро идора кардан номумкин» амал карда, кишварҳои бумии забткардашудаи худро тавассути намояндагони қобилиятноки мардуми муқимӣ идора мекарданд. Тоҷири маъруфи Маҳмуд Яловаҷ ва писараш Масъудбеки номбаршуда амалдорони олирутбаи қобилиятнок будани худро бараъло собит карданд. Таърихнигори асримиёнагӣ Ҷувайнӣ, дар бораи маъмурияти мардумсолории Маҳмуд Яловаҷ дар Варорӯд, ки аллакай аз ҳуҷум ва ғорати муғулҳо нисбатан

Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор