Зеҳн
Ҷаҳони Тоҷикон

Агенти Зеҳнӣ · 2 ноябри 2026 · 335 саҳифа

Таърих
Аз аввал хондан

Ҳиндустон эълон кард ва ба ӯ унвони тахтнишини “Қутбиддин” («Меҳвари дин») дод.
Агар султони оянда (туркӣ) Маҳмуд Ғазнавӣ аз муҳити ҳарбии Сомониён бархоста бошад, пас аз муҳити султонати Ғӯриён ду султони оянда (туркӣ)-асосгузори салтанати Деҳлӣ Қутбиддин Айбак ва асосгузори салтанати Бангола Бахтиёр Хилҷӣ ба майдон омаданд.
Онҳо пас аз марги пешвои (хоҷаи) худашон султон Муиззидин Ғӯрӣ (с. 1206) дар мубориза бо дигар даъвогарони тахт давлати мустақили худро таъсис доданд. Дар як вақт, онҳо ба саъю кӯшиши султон барои паҳн кардани стратегияи Сомониён дар саросари Ҳиндустон комилан содиқ монданд. Султон Муиззидин Ғӯрӣ, аксаран, дурбинона қайд мекард: «Ман писарони зиёд– ғуломони турк дорам, ки онҳо заминҳои маро мерос мегиранд ва хондани хутбаро ба номи ман идома медиҳанд».
Султон Қутбиддин Айбак ҳамчун ҳомии худ пайрави содиқи стратегияи Сомониён буд. Лашкари ӯ аз тоҷикон (Хуросон ва Ғӯр) ва туркҳо (ва туркманҳои хилҷӣ) иборат буд. Роҳбарияти салтанати эҷодкардаи ӯ низ аз намояндагони ин қавмҳо буданд: «туркҳои хуни пок ва тоҷикони ашрофзода», яъне анъанаи «синтези тоҷикӣ-туркӣ»
бомуваффақият идома меёфт. Дар баробари лашкаркашиҳо, вай, инчунин, суннатҳои сарпарастӣ аз болои «аҳли қалам»-и Сомониён- Ғӯриёнро идома дода, лақаби фахрии «Лакхбахш» (бахшидани “лак”
–«сад ҳазор танга»)-ро аз ҳама суннимазҳабони исломӣ ба даст овард.
Мазҳаби ҳанафӣ ба таври васеъ истифода мешуд, ки дар шарқи ҷаҳони паҳновари ислом ба шарофати Сомониён, ки анъанаҳои онҳоро тамоми ворисони онҳо, аз ҷумла, султонҳои Деҳлӣ ва Бангола, бомуваффақият идома доданд, васеъ паҳн гардид. Забони давлатии ин салтанатҳо забони тоҷикӣ (дарӣ) буд.

пешина
аз 335
навбатӣ