Зеҳн
Ҷаҳони Тоҷикон

Агенти Зеҳнӣ · 2 ноябри 2026 · 335 саҳифа

Таърих
Аз аввал хондан

Аз тамоми рӯйхатти стратегияи Сомониён Қарахониён ба ғамхорӣ барои фаъолияти муътадили Шоҳроҳи абрешим муваффақ гашта, онҳо дар ҳама ҷо, аз ҷумла, дар ағбаҳои кӯҳӣ корвонсаройҳо барои тоҷирон бунёд карданд. Онҳо инчунин истифодаи забони тоҷикиро ҳамчун забони коргузории давлатӣ идома дода, унвони онҳо (хон) ба унвонҳои дунявии исломӣ – амир/султон нисбат ба унвонҳои динӣ (имом) наздиктар буданд, онҳо мазҳаби ҳанафии исломро аз Сомониён қабул карданд, инчунин синтези тоҷикӣ-туркиро, ки пештар амирони Сомониён пеш мебурданд, дастгирӣ карданд. Агар амирони Сомониён сарбозони туркро бо теъдоди зиёд ба сафи артиши худ ҷалб мекарданд, акнун, Қарахониён, ки худашон аз ашрофони низомии турк баромада буданд, дар навбати худ ба бюрократияи мулкӣ ва тоҷирони тоҷик ниёзи сахт доштанд. Коршиносон инчунин садоқати онҳоро ба сиёсати молиявии Сомониён қайд мекунанд, вақте ки онҳо сикка задани дирҳамҳои тиллоӣ ва нуқрагии Сомониёнро, ки ба ҷаҳони онвақта маълуму маъруф буд, идома медиҳанд.
Тавре коршиносон қайд мекунанд, Қарахониён дар меъморӣ низ суннати Сомониёнро пайравӣ мекарданд, зеро мақбараи Сомониён дар Бухоро ҳамчун намуна барои сохтани мақбараҳо барои ҳокимони онҳо дар Узганд, ки яке аз пойтахтҳои хонҳои Қарахониён буд, хизмат кард.
Бояд тазаккур дод, ки дар давлатҳои пас аз Сомониён натанҳо суннати мавқеи баланди шоири дарборӣ ҳифз карда шуд, балки идомаи мантиқии худро ёфт. Султон Маҳмуд Ғазнавӣ бори аввал унвони «малик-уш-шуаро» («сарвари шоирон»)-ро барои шоири тавонои дарбории худ Абулқосим Унсурӣ ҷорӣ кард. Ин унвон, ба гуфтаи коршиносон, дар байни арабҳо мушобеҳ надошт; ин на танҳо унвони фахрӣ, балки унвони расмии давлат низ буд. «Шоҳи шоирон»
Абулқосим Унсурӣ роҳбари он асарҳои бузурге буд, ки дар дарбори Ғазнавиён оид ба ҷамъоварии ривоятҳои қадим, тасниф ва ороиши

пешина
аз 335
навбатӣ