Санҷиши маънои калимаҳо

Пас аз холӣ кардани сатили худ, яке аз роҳҳои хуби равшан кардани масъала санҷидани маънои калимаҳо аст. Ин маънои онро дорад, ки муайян кунед ҳар як калима дар масъалаи андешаталаб чӣ маъно дорад ва боварӣ ҳосил намоед, ки ҳамаи иштирокчиёни ҳалли масъала онҳоро яксон мефаҳманд.

Ин усули сода метавонад ҳангоми ҷамъ шудани гурӯҳ барои муайян кардани маънои калимаҳое чун «беҳтар», «зудтар» ё «сифат» баҳсҳои бисёр ҷолиб ба вуҷуд орад.

Як мисоли сода: оё боре ҳамроҳи мусофире дар мошин ҷойи таваққуф ҷустуҷӯ кардаед? Ҳангоми ҷустуҷӯи ҷой, шумо ҳамзамон пиёдагардон ва мошинҳоеро, ки бо суръат аз таваққуфгоҳ мегузаранд, назорат мекунед.

Ногаҳон мусофир мегӯяд:

«Ана, он ҷо ҷой ҳаст!»

Акнун шумо маҷбур мешавед ё аз самти ҳаракат чашм канда, ба ҷойи ишоракардаи ӯ нигоҳ кунед, ё пурсед:

«“Он ҷо” куҷост?»

Хеле самарабахштар мебуд, агар мусофир мегуфт:

«Дар қатори ҳамсояи тарафи рост, чор ё панҷ мошин пештар аз мо, ҷойи холӣ ҳаст».

Гарчанде гуфтани ин ҷумла нисбат ба «он ҷо» вақти бештар мегирад, маънояш хеле равшантар аст. Дар натиҷа, вазъиятро зудтар мефаҳмед ва мошинро ҷой мекунед.

Акнун як мисоли маъмули кориро мегирем:

«Мо бояд сифати хизматрасониҳои худро беҳтар кунем».

Қариб ҳар ширкате, ки бо он кор мекунем, чунин ҳадаф дорад. Биёед ин ҷумларо бодиққаттар баррасӣ кунем.

«Мо»

«Мо» кистем? Гурӯҳи шумо? Шуъбаи шумо? Ҳамаи кормандони ширкат?

Оё шарикон, фурӯшандагон ва таъминкунандагон низ ба ин гурӯҳ дохил мешаванд? Шояд ҳатто муштариён?

Аз дидгоҳи дигар назар кунед: оё боре гуфтаед, ки «Вақте ба хона расидем, бояд партовро барорем»?

Дар ин ҷо «мо» кист? Тамоми оила? Шумо ва ҳамсаратон? Яке аз фарзандонатон? Танҳо худатон ё танҳо ҳамсаратон?

Агар равшан набошад, ки «мо» кистем, ҳар кас метавонад гумон кунад, ки сухан дар бораи шахси дигар меравад. Дар ин ҳолат, норавшании калимаи «мо» сабаб мешавад, ки партовро ҳеҷ кас набарорад.

«Бояд»

Оё ин зарурат аст ё хоҳиш? Байни онҳо фарқи хеле калон вуҷуд дорад.

Одамон бисёр вақт ибораҳои «ба ман лозим аст» ё «ба мо лозим аст»-ро ба ҷойи «ман мехоҳам» ё «мо мехоҳем» истифода мебаранд.

Дар тафаккури интиқодӣ мо аз калимаи «зарур» истифода мекунем, зеро омехта кардани «хостан» бо «зарур будан» душвортар аст.

Масъалаи заруратро дар боби алоҳида баррасӣ мекунем. Ҳоло муҳим он аст, ки муайян намоем: чизе воқеан зарур аст ё танҳо онро мехоҳем?

Албатта, шумо мехоҳед хизматрасонӣ ба муштариёнро беҳтар кунед. Аммо савол ин нест. Савол чунин аст: оё ин кор зарур аст?

«Беҳтар кунем»

То кадом дараҷа беҳтар кунем? Чӣ гуна чен мекунед, ки сифат беҳтар шудааст ё не? Агар онро чен карда натавонед, аз куҷо медонед, ки беҳтар шудааст?

Фарз кунед, шумо ҳар рӯз 1000 адад маҳсулот истеҳсол мекунед ва 75 адади он аз сабаби нуқсон рад мешавад. Роҳбари истеҳсолот метавонад бигӯяд:

«Мо бояд ҳиссаи маҳсулоти солимро зиёд кунем».

Пас касе барои беҳбудӣ ташаббусеро оғоз мекунад. Баъди ду ҳафта, аз ҳар 1000 адад маҳсулоти истеҳсолшуда ба ҳисоби миёна 74 адад дар як рӯз рад мешавад — пештар ин рақам 75 буд.

Аз ҷиҳати ҳисоб ин беҳбудӣ аст: шумораи маҳсулоти нуқсондор аз 75 ба 74 кам шудааст. Аммо эҳтимол роҳбарият аз «беҳбудӣ» чунин натиҷаро дар назар надошт.

Агар роҳбар мушаххас мегуфт:

«Мо бояд шумораи маҳсулоти нуқсондорро аз ҳар 1000 адад ба 25 адад расонем»,

на танҳо ҳадаф равшан мешуд, балки кормандон метавонистанд барои расидан ба ҳамин натиҷа ташаббуси мувофиқеро оғоз кунанд.

«Сифат»

Таърифи сифат чист? Он ба тарзи муайян кардани шумо вобаста аст. Агар гурӯҳӣ кор кунед, маънои сифат ҳамон чизест, ки гурӯҳ дар бораи он ба мувофиқа мерасад.

Фарз кунед, шумо бо се гурӯҳи дигар кор мекунед ва ҳар кадом калимаи «сифат»-ро ба таври худ мефаҳмад. Эҳтимол, дар натиҷа бисёр корҳо ба интизориҳо мувофиқат накунанд.

Вақте одамон «сифат»-ро гуногун мефаҳманд, эҳтимол маънои «анҷом ёфт»-ро ҳам гуногун дарк мекунанд.

Касе бо хурсандӣ мегӯяд:

«Ман корамро анҷом додам!»

Дигарон бо тааҷҷуб ба ӯ нигоҳ карда, мегӯянд:

«Не, ба фикри мо ҳанӯз анҷом наёфтааст. Ту бояд коратро ҳуҷҷатгузорӣ кунӣ».

«Хизматрасониҳои худ»

Оё ин тамоми хизматрасониҳо ва ҳар як мавриди муносибат бо муштариро дар бар мегирад? Ҳамаи он чизҳоеро, ки ширкататон истеҳсол мекунад, бозмефурӯшад, паҳн мекунад ё намояндагӣ менамояд? Ё танҳо баъзеи онҳоро?

Худи хизматрасониҳо кадоманд?

• Ҷавоб додан ба телефон?
• Навсозӣ ва нигоҳдории сомона?
• Риояи ҷадвали расонидани маҳсулот?
• Дар пурсиши муштариён аз 10 хол 10 хол гирифтан?

Фаҳмиши равшани истилоҳҳо нофаҳмӣ ва духӯрагиро бартараф мекунад.

Ҳатто вақте танҳо кор мекунед, метавонед аз тафаккури интиқодӣ истифода бурда, тарзи баён кардани масъалаатонро санҷед. Бо як ишораи даст нагӯед: «Ҳа, худам медонам, ки чиро дар назар дорам».

Агар бо ҳамин қаноат кунед, масъала бароятон чандон равшан намешавад. Агар чанд дақиқа ҷудо карда, маънои воқеии гуфтаатонро нависед, масъала бароятон равшантар мешавад.

Оғози истифодаи санҷиши маъно

Дар зер чанд мавриди сода оварда шудааст, ки метавонед ин усулро фавран истифода баред.

Номаҳои электронӣ

Эҳтимол ҳар касе, ки ин китобро мехонад, дар як рӯз ҳадди ақал чанд номаи электронӣ менависад — шояд даҳҳо ё бештар аз он.

Дафъаи оянда, пеш аз пахш кардани тугмаи «Фиристодан», аз худ бипурсед:

«Оё он чизе, ки мефиристам, равшан аст? Оё касе аз гирандагон метавонад маънои гуфтаамро нодуруст фаҳмад?»

Фарз кунед, дар нома навиштаед:

«Мо бояд ин корро зудтар анҷом диҳем!»

Ба ҷойи он метавонед нависед:

«Ҳоло барои иҷрои ин кор даҳ рӯз сарф мекунем. Зарур аст онро дар ҳафт рӯз анҷом диҳем».

Ин баён каме дақиқтар ва бешубҳа равшантар аст.

Ҷаласаҳо

Ҷаласаҳо барои истифодаи ин усул ҷойи бисёр мувофиқанд, зеро одамон дар онҳо калимаҳои гуногунро истифода мебаранд.

Масалан, касе мегӯяд:

«Мо бояд хароҷоти ин лоиҳаро кам кунем».

Маънои «кам кардан»-ро равшан кунед:

• Маблағи умумии хароҷотро то чӣ андоза кам кунем?
• Дар кадом давра?
• Оё «кам кардан» маънои кам кардани шумораи кормандонро дорад ё маблағгузориро?
• Оё он кам кардани ҳаҷми корҳои лоиҳаро низ дар бар мегирад?

Муайян кардани ҳадафҳо

Калимаҳоеро, ки ҳангоми муайян кардани ҳадаф истифода мебаред, санҷед. Расидан ба он ҳадафро чӣ гуна чен мекунед?

Масалан, вақте мегӯед:

«Мехоҳам натиҷаи корамро беҳтар кунам»,

чиро дар назар доред?

Байни «мехоҳам» ва «бояд» фарқ вуҷуд дорад — яъне байни хоҳиш ва зарурат.

Ҳамчунин, «беҳтар кардан» ва «натиҷаи кор» барои шумо чӣ маъно доранд? Ҳар ду ибора хеле номуайянанд.

Агар барои равшан кардани маънои ин истилоҳҳо ҳамагӣ чанд дақиқа сарф кунед, баъдтар вақти бисёреро сарфа мекунед. Ҳамчунин, медонед, ки воқеан масъалаи дурустро баррасӣ мекунед.

Додани дастурҳо

Ҳама медонанд, ки агар дастурҳо равшан набошанд, натиҷаи дилхоҳ ба даст намеояд.

Масалан, бояд ҷиҳози хона, бозича ё дастгоҳеро васл кунед, аммо дастурамалаш нофаҳмо аст.

Талаботе, ки барои баррасӣ пешниҳод мешаванд

Мисли дастурҳои норавшан, талаботи норавшан ҳам ба натиҷаҳое меоранд, ки эҳтимол ба интизориҳо мувофиқат намекунанд.

Ҳуҷҷатҳои норавшани талаботи маҳсулот яке аз сабабҳои асосии таъхир дар омода кардани маҳсулот мебошанд.

Суҳбатҳои дунафарӣ, муҳим ва душвор

Дар суҳбатҳои рӯбарӯ, муҳим ё душвор — масалан, ҳангоми баррасии нақшаи беҳтар кардани фаъолияти корманд — равшанӣ метавонад аз нофаҳмӣ ва идома ёфтани мушкилот пешгирӣ кунад.

Нуктаи асосӣ

Бартараф кардани духӯрагӣ ва имкони тафсирҳои гуногуни калимаҳо ба равшанӣ ва тамаркуз хеле кумак мекунад.

Аз санҷиши маъно истифода баред, то фаҳмед дар паси калимаҳо чӣ маъно нуҳуфтааст ва боварӣ ҳосил кунед, ки ҳамаи аъзои гурӯҳ онҳоро яксон мефаҳманд.

Машқҳо барои санҷиши маъно

1. Ҷумлаҳои зеринро тавре аз нав нависед, ки равшан бошанд:

• «Мо бояд ба он ҷо зудтар расем».
• «Лоиҳаи мо аз ҷадвал қафо мондааст».
• «Агар захираҳои бештар медоштем, метавонистем ин корро сари вақт анҷом диҳем».
• «Боз як бор кӯшиш кун, фақат ин дафъа босифат иҷро кун».
• «Брошюрае, ки омода мекунед, бояд муқоваи кабуд дошта бошад».
• «Ба зудӣ дар бораи он масъала ба шумо ҷавоб медиҳам».
• «Парво накунед, вазъият таҳти назорати ман аст».
• «Лутфан ба ин муштариён занг занед ва фаҳмед, ки чӣ мехоҳанд».
• «Шумо бояд коратонро ҳуҷҷатгузорӣ кунед».

2. Се номаи электронии охирини навиштаатонро дубора хонед. Онҳоро тавре аз нав нависед, ки равшантар шаванд.

3. Се номаи электронии охирини гирифтаатонро баррасӣ кунед. Оё маънои ҳамаи калимаҳоро мефаҳмед? Оё мумкин аст чизеро нодуруст фаҳмида бошед? Агар чунин бошад, барои беҳтар фаҳмидани мақсади фиристанда кадом саволҳоро дода метавонед? Оё ин саволҳоро додед?

4. Ба ҳадафҳое назар кунед, ки роҳбаратон барои шумо ё шумо барои дигарон муайян кардаед. Оё онҳо равшананд? Оё мушаххасанд? Оё дар тарзи чен кардани натиҷаи онҳо номуайянӣ вуҷуд дорад?