Мувофиқат

Мувофиқати ҷузъҳои муқаддимаи истидлоли шумо

Воситаи дигаре, ки қавӣ будани муқаддимаи истидлолро таъмин мекунад, мувофиқат аст, яъне он ки ҷузъҳои муқаддима чӣ гуна якдигарро дастгирӣ мекунанд.

Масалан, фарз кунед, дар чанд сомонаи баҳогузорӣ даҳҳо шарҳи пур аз таърифро дар бораи тарабхонае мехонед. Ҳамаи онҳо мусбатанд. Чанд дӯстатон низ дар он ҷо хӯрок хӯрдаанд ва ба онҳо бисёр маъқул шудааст. Ассотсиатсияи автомобилронони Амрико — AAA — ҳам ба он баҳои баланд додааст. Дар мақолаи рӯзнома низ тарабхонаро олӣ арзёбӣ кардаанд. Он 23 сол боз фаъолият мекунад.

Ин мушоҳидаҳо бо ҳам хеле мувофиқанд ва шуморо бовар мекунонанд, ки тарабхона хуб аст. Баъд як шарҳи касеро мехонед, ки он ҷоро тамоман дӯст надоштааст. Ӯ навиштааст, ки хизматрасонӣ суст, хӯрок сард ва пешхизмат дағал буд. Ин шарҳ бо ҳамаи маълумоти дигар номувофиқ аст. Аммо азбаски дар муқобили як шарҳи манфӣ шарҳҳои мусбати бисёр ҳастанд, эҳтимол ба он аҳаммияти камтар медиҳед.

Муқаддимаҳои истидлол вақте қавитаранд, ки ҷузъҳояшон бо ҳам мувофиқ бошанд. Аммо номувофиқатӣ ҳатман чизи бад нест: он маълумоти мухолифро ошкор мекунад ва нишон медиҳад, ки муқаддимаи истидлол шубҳаовару заиф аст. Вақте мефаҳмед, ки чаро маълумот мухолиф аст ё номувофиқатиро бартараф мекунед, муқаддимаи истидлол қавитар мешавад.

Фарз кунед, дар Amazon.com хариди интернетӣ мекунед. Молеро меҷӯед, ки одатан онро тақрибан 20 доллар мехаред. Нархи аксари пешниҳодҳое, ки дар интернет мебинед, низ тақрибан 20 доллар аст, аммо якеро бо нархи 14 доллар пайдо мекунед.

Азбаски ин нарх бо таҷрибаи шумо ва мушоҳидаҳои дигар мувофиқ нест, диққататонро ҷалб мекунад. Ду хулосаи эҳтимолиро баррасӣ мекунед: ё ин хариди бисёр фоидаовар аст, ё пешниҳод он қадар хуб аст, ки бовар карданаш душвор мебошад.

Барои бартараф кардани ин номувофиқатӣ муқаддимаи истидлоли шумо ба чизи иловагӣ ниёз дорад — дар ин ҳолат, ба мушоҳидаҳои бештар. Шояд шарҳҳои харидорони дигареро хонед, ки молро аз ҳамин фурӯшанда бо ҳамин нарх харидаанд. Ё шартҳои бо ҳарфҳои хурд навишташударо бихонед, то ҷузъиёти бештарро фаҳмед. Дар ниҳоят, шояд маълумоти тасдиқкунандае — мушоҳидаҳо — пайдо кунед, ки фоидаовар будани харидро дастгирӣ мекунад. Пас, молро мехаред.

Мувофиқат бо таҷрибаҳои шахсии шумо омили бисёр таъсиргузор аст. Агар мушоҳидаҳоеро шунавед, ки бо таҷрибаи шумо мувофиқ нестанд, эҳтимол ба онҳо аҳаммияти камтар медиҳед.

Масалан, агар аз маркази дастгирии муштариёни маҳсулоти харидаатон таҷрибаи хуб дошта бошед, одатан гуфтаи касеро, ки хизматрасонии он ширкатро бисёр бад мешуморад, камтар ҷиддӣ мегиред.

Дар ин ҷо бояд эҳтиёт кунед. Боз ҳам мо метавонем воқеаҳоро таҳриф кунем. Танҳо аз сар гузаронидани ҳодиса маънои онро надорад, ки хотираи мо онро айнан ҳамон тавре нигоҳ доштааст, ки воқеан буд.

Масалан, агар ҳангоми баромади оркестр бо кларнет порчаеро танҳо навохта бошед, шояд фикр кунед, ки иҷроятон бисёр бад буд, дар ҳоле ки дигарон мегӯянд олӣ буд. Шумо ба мушоҳидаҳои онҳо камтар аҳаммият медиҳед, зеро дар бораи иҷрои худ тасаввури таҳрифшуда доред.

Ҳамчунин мумкин аст таҷрибаҳои хеле кам дошта бошем, вале ба онҳо беасос вазни аз ҳад зиёд диҳем. Бо вуҷуди ин, бояд чароғи огоҳкунанда фурӯзон шавад: номувофиқатӣ вуҷуд дорад, пас қадами навбатӣ бояд пурсиш ва баррасии иловагӣ бошад.

Номувофиқатӣ дар муқаддимаи истидлол нишонаи он аст, ки коратон ҳанӯз тамом нашудааст. Агар шарҳ дода натавонед, ки чаро далелҳо, мушоҳидаҳо ва таҷрибаҳо бо ҳам мухолифанд, пас муқаддимаи истидлолатон заиф аст. Фарзҳои минбаъдаатон ва хулосаҳои аз онҳо ҳосилшуда низ шубҳаовар мешаванд. Шумо бояд ҳар номувофиқатиро бартараф кунед.

Масалан, ба ҷадвали лоиҳа назар мекунед ва ҳама чиз бо ранги сабз нишон дода шудааст: корҳо хубанд ва мувофиқи ҷадвал пеш мераванд. Вақте аз аъзои гурӯҳ мепурсед, мегӯянд:

— Мисли ҳар лоиҳаи дигар, дар ин ҷо ҳам мушкилиҳои худро дорем, аммо вазъ хуб ба назар мерасад.

Шумо мебинед, ки чанд нафар аз кормандони лоиҳа ҳар шаб то дер кор мекунанд, сатҳи фишори равонӣ дар шуъба баланд менамояд ва одамон рухсатиҳояшонро ба таъхир мегузоранд. Байни «ҳама чиз хуб аст» ва ин қадар сахт кор кардани одамон номувофиқатӣ вуҷуд дорад.

Албатта, шояд ин натиҷаи фидокории гурӯҳе бошад, ки мехоҳад лоиҳаро сари вақт анҷом диҳад. Аммо он метавонад маънои онро ҳам дошта бошад, ки шумо дар остонаи мушкили ҷиддӣ қарор доред.

Оё бо ҳамин маълумот ба роҳбарияти болоӣ муроҷиат карда мегӯед: «Лоиҳа мувофиқи ҷадвал пеш меравад ва ҳама чиз хуб аст»? Ё аввал месанҷед, ки вазъ ба кадоме аз ин ду ҳолат наздиктар аст:

«Ҳама чиз хуб ба назар мерасад».

Ё:

«То ҳоло ҳама чиз хуб аст, аммо ҳар натиҷаи корро бо душворӣ сари вақт месупорем. Агар ҳодисаи ғайричашмдоште рух диҳад, ба мушкили калон меафтем».

Оғози кор бо мувофиқат

Дар ҳолатҳои зерин мувофиқатро бодиққат санҷидан лозим аст:

• Вақте ба шумо далелҳо ва мушоҳидаҳо пешниҳод мекунанд: Онҳоро бо далелҳо, мушоҳидаҳои дигар ва таҷрибаи худ муқоиса кунед. Оё онҳо бо ҳам мувофиқанд? Оё дар якҷоягӣ мантиқӣ ба назар мерасанд?

• Ҳангоми баррасии додаҳо: Оё додаҳое, ки месанҷед, бо ҳам мувофиқанд? Фарз кунед, фаъолияти шумо мавсимӣ аст, масалан, асбобҳои боғдорӣ мефурӯшед. Ҳар баҳор талабот ба маҳсулотатон якбора зиёд мешавад, аммо имсол афзоиш камтар аст. Ин номувофиқатиро бояд таҳқиқ кунед.

• Ҳангоми муқоисаи гуфтор ва амал: Оё гуфтаҳои одамон бо корҳое, ки мекунанд, мувофиқанд? Шояд ибораи «Ба гуфтаат амал кун»-ро шунида бошед. Агар бигӯед: «Диққати асосии мо ба муштарӣ равона шудааст», аммо баъд корҳое кунед, ки ба манфиати муштариён нестанд, муқаддимаи истидлоле, ки хулосаи «Мо муштариро дар маркази фаъолият мегузорем»-ро дастгирӣ мекунад, шубҳаовар мешавад.

  Масалан, муштарӣ соати 16:50 бо мушкиле занг мезанад ва дастгирии мустақими шумо соати 17:00 ба кор хотима медиҳад. Пас аз даҳ дақиқаи кор бо муштарӣ корманди дастгирӣ мегӯяд:

  — Узр, вақти кори мо тамом шуд. Лутфан, пагоҳ боз занг занед.

  Ба фикри шумо, муштарӣ ин рафторро то чӣ андоза бо навиштаи варақаи таблиғотии шумо мувофиқ медонад: «Муштариён афзалияти аввалини мо ҳастанд ва барои қаноатманд кардани шумо кӯшиши иловагиро дареғ намедорем»?

• Ҳангоми мушоҳидаи тамоюлҳо: Ҳодисаҳоеро ҷӯед, ки ба тамоюли умумӣ мувофиқ нестанд. Масалан, корманде доред, ки ҳамеша сари вақт меояд. Ногаҳон ӯ зуд-зуд дер меомадагӣ мешавад. Ин сабабест барои ҳушёр шудан ва таҳқиқ кардан. Оё мушкили шахсӣ дорад? Оё дар ҷойи дигар кор меҷӯяд?

• Ҳангоми арзёбии фарзҳо: Вақте аз худ ё дигарон мепурсед: «Чӣ гуна ба ин фарз расидед?», далелҳо, мушоҳидаҳо ва таҷрибаҳо бояд фарзро дастгирӣ кунанд ва бо он мувофиқ бошанд.

Нуктаи асосӣ

Дар муқаддимаи истидлол мувофиқатро ҷӯед. Оё ҳамаи мушоҳидаҳо бо ҳам мувофиқанд? Оё мушоҳидаҳо ва далелҳо бо таҷрибаи шумо мувофиқанд? Оё фарзҳое мекунед, ки бо ҷузъҳои муқаддимаи истидлол мувофиқанд?

Машқҳо барои санҷидани мувофиқат

1. Кадом тарабхонаи хуберо ба ёд меоред, ки ба он рафта будед?
   Шарҳҳои он тарабхонаро дар TripAdvisor ҷустуҷӯ кунед. Оё онҳо бо таҷрибаи шумо мувофиқанд?

2. Шиори шабакаи фурӯшгоҳҳои Wal-Mart чунин аст: «Нархҳо ҳамеша пастанд» — мушоҳида.
   Ба яке аз фурӯшгоҳҳои наздики Wal-Mart равед. Оё нархҳое, ки мебинед — акнун таҷриба — бо ин изҳорот мувофиқанд?

   Шиори ширкати дигареро ҳам пайдо кунед, масалан, шиори Subway: «Тару тоза бихӯред». Оё таҷрибаи шумо бо ин шиор мувофиқ аст?

   Акнун ба ширкате назар кунед, ки дар он кор мекунед. Оё маҳсулот, хизматрасонӣ, муносибат бо муштариён ва нархгузории шумо бо шиор ё таблиғоти ширкат мувофиқанд?

3. Додаҳои марбут ба коратонро баррасӣ кунед, ки натиҷаи ояндаро пешбинӣ мекунанд.
   Агар дар фурӯш ё маркетинг кор кунед, ба пешгӯӣ ё нақшаи ҳаҷми фурӯш назар андозед. Агар дар таҳияи маҳсулот ё лоиҳа кор кунед, ҷадвали лоиҳаро истифода баред. Агар дар истеҳсолот бошед, пешгӯии истеҳсолотро бинед. Дар бахши захираҳои инсонӣ метавонед пешгӯии аз кор рафтани кормандон ва дар бахши молия пешгӯии молиявиро баррасӣ кунед.

   Оё пешгӯӣ — мушоҳида — бо тамоюли ҷорӣ, фурӯш, даромад, нақшаи лоиҳа ё сатҳи аз кор рафтани кормандон мувофиқ аст? Агар ҳа, метавонед ба пешгӯӣ эътимоди хуб дошта бошед. Агар не, шояд беҳтар бошад китобро чанд дақиқа канор гузошта, сабабашро фаҳмед!