Мураббии тафаккур

Нақши мураббии тафаккур

Пеш аз анҷоми бахши равшанӣ мехоҳам мафҳуми бисёр муҳими мураббии тафаккур-ро муаррифӣ кунам.

Ин шахс дар тамоми раванди тафаккури интиқодӣ нақши арзишманд дорад, аммо ҳузураш бештар аз ҳама дар марҳилаи равшан кардани масъала зарур аст.

Барои муваффақона истифода бурдани тафаккури интиқодӣ ҳатман мураббии тафаккур будан шарт нест. Вале агар хоҳед ба дигарон барои интиқодӣ фикр кардан кумак кунед, аз худ кардани ин нақш муҳим аст.

Масъулияти шумо ҳамчун мураббии тафаккур ин аст, ки дигаронро ба фикр кардан ва ҷавоб додан ба саволҳо водор созед, то онҳо масъаларо равшан фаҳманд ва андешаҳои нав пайдо кунанд.

Шумо ин корро бо савол додан анҷом медиҳед. Аммо як шарти муҳим вуҷуд дорад: шумо набояд ба ҷавобҳои онҳо шарҳ диҳед.

Пешниҳод намекунед. Ба нишони писанд омадан табассум намекунед, ба нишони норозигӣ чеҳра намеафканед ва ҷавобҳоро доварӣ намекунед.

Дар марҳилаи равшанӣ вазифаи шумо танҳо як ҳадаф дорад: шахсе, ки ба ӯ кумак мекунед, бояд масъаларо равшан фаҳмад.

Масалан, агар он шахс «зудтар»-ро чунин муайян кунад: «Дар ҳамон вақт нисбат ба ҳозира як адад бештар анҷом додан», ва маънояш барояш равшан бошад, пас ҳама чиз дуруст аст — ҳатто агар шумо фикр кунед, ки бояд панҷ адад бештар бошад.

Дар ин ҳолат назари шумо аҳаммият надорад. Бояд нисбат ба мазмуни роҳҳал мавқеи бетараф дошта бошед:

«Барои ман муҳим нест, ки мушкили шумо чист ё онро чӣ гуна ҳал мекунед. Муҳим ин аст, ки худатон мушкилро равшан фаҳмед».

Мураббии тафаккур будан вақте осонтар аст, ки дар масъалаи мавриди баррасӣ таҷриба надошта бошед. Он гоҳ васвасаи пешниҳод ё маслиҳат додан камтар мешавад.

Агар худатон чунин вазъиятро аз сар гузаронда бошед ё дар бораи он дониши амиқ дошта бошед, ором нишастан ва гӯш кардани он ки шахси дигар бо овози баланд фикр мекунад, душвор шуда метавонад.

Охир, мо кумак карданро дӯст медорем. Хоҳиш пайдо мешавад бигӯем:

«Чаро ин корро ҳамин тавр намекунӣ?»

Аммо баён кардани назари шахсии шумо ба он кас барои мустақилона фикр кардан ва равшан фаҳмидани масъала кумак намекунад.

Чаро мураббии тафаккур бошем?

Агар роҳбар, мудир ё сарпараст бошед; агар ҷаласаҳо ё лоиҳаҳоро идора кунед; агар фарзандон ё ҳамкоронатон аз шумо маслиҳат пурсанд — пас яке аз нақшҳои шумо мураббии тафаккур будан аст.

Агар ин корро карда тавонед, ба шахси дигар маҳорати бисёр муҳимеро меомӯзонед ва ба ӯ хизмати бузурге мекунед.

Мукофоти шумо чист?

Вақте дигарон интиқодӣ фикр мекунанд, корҳои бештарро бо сифати беҳтар анҷом медиҳанд. Шумо ҳам маҷбур намешавед тамоми бори фикррониро ба дӯш гиред, зеро дигарон низ фикр мекунанд.

Намунаи кори мураббии тафаккур

Фарз кунед, касе ба шумо мегӯяд:

«Ҳадаф дорам, ки маҳсулнокии худро зиёд кунам».

Ҳамчун мураббии тафаккур метавонед чунин суҳбат кунед:

— Чаро мехоҳед ба ин ноил шавед?
— Агар корҳои бештарро анҷом диҳам, ба ман масъулияти бештар медиҳанд.
— Чаро масъулияти бештар мехоҳед?
— Ин маънои даромади бештарро дорад.
— Пас, ҳадафи шумо ҳамин аст?

Дар ин ҷо аз усули «чаро?» истифода мебаред.

Ҳамчунин метавонед бипурсед:

— Маҳсулнокиро чӣ гуна таъриф мекунед?
— Анҷом додани кори бештар дар вақти кӯтоҳтар.

Ин санҷиши маъно аст.

Сипас мепурсед:

— Боз чизи дигаре ҳаст?

Ин усули «Боз чӣ?» мебошад.

Аз шахс хоҳиш кунед, ки ҳамаи чизҳоеро, ки маҳсулнокӣ барои ӯ дар бар мегирад, дар диаграммаи омилҳо нишон диҳад.

Дар асл, шумо аз усулҳои тафаккури интиқодӣ истифода мебаред, бе он ки номи онро ба забон оред. Шумо савол медиҳед ва шахси дигар масъаларо равшантар мефаҳмад.

Албатта, агар ӯ бо тафаккури интиқодӣ шинос бошад, кор хеле осонтар мешавад. Он гоҳ метавонед бигӯед:

«Биёед аз тафаккури интиқодӣ истифода барем. Ман нақши мураббии тафаккурро мегирам».

Ва оғоз мекунед.

Агар таҷриба доред, чаро онро баён накунед?

Ҳадафи шумо ҳамчун мураббии тафаккур ин аст, ки ба шахси дигар барои берун овардани андешаҳои худаш кумак кунед.

Эҳтимол дар ягон лаҳза аз худ бипурсед:

«Оё осонтар, самарабахштар ва баъзан беҳтар нест, ки ҷавобро мустақиман бигӯям?»

Охир, агар кореро сад бор анҷом дода бошед, чаро бояд душворӣ ва хавфи давраи омӯзиши шахси дигарро таҳаммул кунед?

Таҷрибаи шумо яке аз арзишмандтарин дороиҳоятон аст. Аз ин рӯ, дар баён кардани таҷриба ва маслиҳат додан ҳеҷ бадӣ нест.

Танҳо бидонед, ки дар он лаҳза нақшатонро иваз кардаед.

Шумо дигар мураббии тафаккур нестед; акнун узви гурӯҳи ҳалли масъала ҳастед. Ин ҳам нақши хуб аст, аммо нақши мураббии тафаккур нест.

Барои мураббии тафаккур будан танҳо ду сабаб вуҷуд дорад:

1. Омӯзондани тарзи фаҳмидан ва таҳлил кардани масъала бо истифода аз тафаккури интиқодӣ.
2. Пайдо кардани андешае, ки худатон ба он нарасидаед, ё андешае дар бораи чизе, ки намедонед.

Агар ҳадафатон зуд ҳал кардани мушкил бошад, беҳтар аст узви гурӯҳи ҳалли масъала бошед.

Даҳ қоидаи мураббии тафаккур

Барои дуруст иҷро кардани ин нақш бояд ҳамаи даҳ қоидаро риоя кунед:

1. Нақши худро ҳамчун мураббии тафаккур шарҳ диҳед.
2. Агар саросема бошед, ин нақшро ба уҳда нагиред.
3. Танҳо саволҳои кушода диҳед — саволҳое, ки ҷавобашон бо «ҳа» ё «не» маҳдуд намешавад.
4. Худро тавре нигоҳ доред, ки гӯё дар бораи мавзуъ чизе намедонед.
5. Саволҳое надиҳед, ки шахсро ба сӯйи андешаи худатон баранд.
6. Ҳамеша ҷавоби саволатонро интизор шавед.
7. Ба ҷавоб гӯш диҳед ва барои равшан кардани он саволҳои иловагӣ пурсед.
8. Ба шахс имкон диҳед, ки бо овози баланд фикр кунад.
9. Дар хотир доред, ки ҳар ҷавоб арзиши баррасӣ дорад.
10. Бидонед, ки агар шарҳ, андеша ё пешниҳод диҳед, ҷаласаи мураббигии шумо анҷом ёфтааст.

Оғози кор ҳамчун мураббии тафаккур

Нақшҳои зерин барои истифодаи ин усул мувофиқанд.

Роҳнамои ҷаласа

Дар ҷаласаи баррасии масъала бо истифода аз тафаккури интиқодӣ ба як ё якчанд нафар кумак кунед, ки масъаларо равшан фаҳманд.

Мураббии худ

Вақте мехоҳед интиқодӣ фикр кунед, вале касе нест, ки кумак кунад, бояд мураббии тафаккури худ шавед.

Метавонед ба худ саволи душвор диҳед, аммо баъд бояд ба он ҷавоб ҳам диҳед.

Эзоҳ: ин тарзи истифода худинтизомии фавқулодаро талаб мекунад.

Ёрдамчӣ дар вазифаи хонагӣ

Агар фарзандонатон барои иҷрои вазифаи хонагӣ кумак пурсанд, кадомаш беҳтар аст: ҷавобро гуфтан ё кумак кардан, ки роҳи расидан ба ҷавобро худашон ёбанд?

Ин яке аз ҳолатҳоест, ки бояд нақши мураббии тафаккурро гиред.

Мудир, сарпараст ва роҳбар

Вақте касе барои кумак, маслиҳат, роҳҳал ё шунидани назари шумо меояд, ду интихоб доред:

• он чизеро, ки мепурсад, мустақиман пешниҳод кунед;
• ё дар бораи тарзи мустақилона ёфтани ҷавоб суҳбат кунед.

Агар интихоби дуюмро хоҳед, ҷаласаи мураббии тафаккур гузаронед.

Нуктаи асосӣ

Нақши мураббии тафаккур ба фикр кардан водор сохтани дигарон аст.

Андешаҳои худро муваққатан канор гузоред ва танҳо савол диҳед. Аз усулҳои тафаккури интиқодӣ истифода баред. Ҷавобҳоро интизор шавед ва саволҳои бештар пурсед.

Машқҳо барои мураббии тафаккур

1. Фарз кунед, корманд назди шумо омада мегӯяд:

   «Салом, роҳбар. Метавонед бигӯед, ки оё ин роҳи дурусти ҳалли мушкил аст?»

   Ба ин савол чӣ гуна ҷавоб медиҳед?

2. Вазъияти дигарро баррасӣ кунед:

   «Салом, роҳбар. Ман дар муошират бо шуъбаи X мушкил дорам. Чӣ кор кунам?»

   Ишора: напурсед: «Ба фикрат, чӣ бояд кунӣ?» Зеро ин ҳамон саволест, ки корманд аз шумо пурсид.

   Аз яке аз усулҳои тафаккури интиқодӣ оғоз кунед. Масалан:

   «Аз “муошират” чӣ маъно дорӣ?»

   Ё саволе дар бораи аҳаммият ва паёмад диҳед:

   «Чаро ин мушкил аст?»

   Гарчанде савол бо «чаро» оғоз мешавад, дар асл мехоҳед фаҳмед, ки муоширати номуваффақ бо шуъбаи X чӣ паёмад дорад.

3. Мехоҳед касе дар бораи хавфи коре фикр кунад. Ғайр аз саволҳои мустақим дар бораи хавфҳо, боз кадом саволҳоро дода метавонед?