олими зиндадил А. Каримов аст, ки ҳини зикри овозҳои ҳамсадои забони порсии қадим овози t-ро пас аз зикри овози ғ дар қавсайн додааст (ниг. 32, с. 6). Мушоҳидаҳо нишон медиҳанд, ки дар давраи миенаи инкишофи забонҳои эронӣ дар иддае аз забонҳои зикрёфта овози ғ, ки дар аксар маврид вазифаи овози t-ро дар давраи қадим иҷро мекард, дар мавқеъҳои муайяни фонетикӣ аллакай ба t гузаштааст (ниг. 40, с. 82), дар силсилаи дигари забонҳои эронӣ он дар давраи классикӣ низ давом карда, дар гузариши на чандон дур бадал ба овози t шудааст.

Саволе пайдо мешавад, ки овози ғ дар давраи қадим дар кадом мавқеъҳои фонетикӣ вазифаи овози t-ро иҷро мекард? Оё овозҳои дигар низ дар адои ин вазифа саҳм мегузоштанд? Барои ба таври мушаххас ҷавоб гардонидан ба ин савол таҳлили чанд калимаро айни маврид меҳисовем.

1. Аз назар гузаронидани сурати қадимии калимаҳои сол, пул, гуд баёнгари он аст, ки дар давраи пешазмилодӣ гурӯҳи овозҳои ҳамсадо вазифаи овози t-ро адо кардаанд ва танҳо дар давраи миена ин гурӯҳи овозҳо баъди садонокҳо ба t гузаштаанд. t<rd: сол <п.м. sal<sard, муқ. авестои sared п.қ.
   vard; пул < эр. prdu, муқ. п.қ. prdaku; гуд <vrda, муқ. авестои varedłu.

2. Ин овоз дар забони ниёгонамон баъди садонок аз гурӯҳи овозҳои ғ-и умумиэронӣ низ пайдо шудааст. dil< п.м.
   dil эр. barzīs, муқ. авестои barazīs; māl< п.қ. mard< эр. marz, муқ. авестои marz; bālist < эр. barzīsta, муқ. авестои barzīsta, п.қ. bardista; gila< п.м. gilaq (муқ. порсии миена garzīdan, garz «шикоят кардан»).

3. Чунон ки қайд шуд, дар силсилаи калони калимаҳо овози ţ аз овози ғи-и қадим пайдо шудааст. Чун далел метавон калимаҳои ţēs ( leig), guţo (< п.м.а. galok (< п.м.с.
   galod, муқ. авестои gał))-ро зикр кард.

4. Дар дастае аз калимаҳо ҳодисаи ҷойивазкунии овозҳо
   рӯй дода, аз гурӯҳи овозҳои z-и умумиэрони аввал
   овозҳои ḩh ва сони hl пайдо шудааст. Дар ин маврид