Бигир ин китобро, ки ҷисми ман аст,
Шунав в-ин каломро, ки ҷони ман аст.
Аз «Андӯҳнома»-и Григор
Нарекаци, асри Х.

I

Барои сайде ба даст овардан аз он сойҳои беоб ва обраҳаҳои сӯхтагиеҳ ҳавсалаи бутун лозим буд. Рӯбоҳи гурусна гоҳ ҷонваракони майдаи ҳаффорро дунболагирӣ мекард, ки сояи ӯро дида, бо пайроҳаҳои қаҷмакаҷакашон бо чолокии ҳайратангезе мегурехтанд, гоҳ лонаи юрмонро бошитоб чангол зада, валангор мекард, гоҳ аз мушаки дупое ки зери димоғаи майдаяку назарнораси селгоҳи садсола пинҳон шудааст, чашм наканда, мунтазир менишаст, то мушак ба ҷои кушоде барояду ӯ худро бо як ҷаҳиш ба вай бирасонад. Рӯбоҳ ба ҳамин тариқа масофа тай карда, қадам ба қадам ба роҳи оҳан наздик мешуд. Ба ҳамон хоктеппаи тирвор росте ки аз мобайни дашт кашола шуда мегузашт ва ба дили ӯ васваса андохта, ҳам ҷалб менамуд, ҳам метарсонидаш.
Ба ҳамон роҳи оҳанини, ки аз болояш замини гирду пешро ба ларза андохта, гоҳ ба ин ва гоҳ ба он сӯ гумбуросонон қаторҳо мегузаштанд ва аз дунболи онон бӯи сӯхтагӣ ва тааффуни пурзӯре боқӣ мемонд ва бод онро ба паҳнои дашт пароканда менамуд.

Шомгоҳон рӯбоҳ дар қаъри оббурдае, дар канори
ҳатти телеграф, миёни шилҳазори хушк пеши пояҳои
шингарфи тухмаш расида ҷомаи Сурҳу маллатоби худро
ба назарҳо номаълум карда хобид. Вай гӯшҳояшро гоҳ
асабонӣ меҷунбонид ва гоҳо сих карда мешунавид, ки
боди поинғаҳии дашт ба баргу пояи хушки гиёҳҳо бархӯрда, чӣ гуна маҳин-маҳин хуштак мекашад. Симчӯбри