кардаю шуморо рафтан намемонем. Шумо моро дигар кардед, илм омӯхтад мардумитар гуфтааст.
Ҳабиба як бастаро аз дар берун монда, суханони шавҳарашро қувват дод:
— Дар ҳаққи ин ҳамҷаворҳомон афғон чи қадар гӯед, кам аст. Занҳошон аз мардҳошон меҳрубонтар. Вақте ки дарёро гузаштем, ба Ҷоёб омада як ҳафта дар хонаи як деҳқон истодем. Занаш шири говаша пухта аввал ба бачаҳои ман медоду баъд ба кӯдакҳои худаш.

Мансур дар аввал худро мисли шахсе ҳис кард, ки дар байни ду шохоб мондааст. Намедонист ба кадом ҷониб майл кунад. Низом-махдум бо чунон ҳарорату эътимод сухан мекунад, ки ба ӯ бовар накарда наметавонӣ. Модом ки ҳама фаҳмидаю тайёрии рафтанро мебинанд, пас шояд далел дошта бошанд.
Аз тарафи дигар, Мансур дида буд қудрату тавоноии давлати Шӯравиро. Соли гузашта ҳангоми сафар он авчу амалу ободониё, ки дар шаҳру деҳот мекунанд, шукӯҳмандии мактабҳоро, ки талабаҳо пагоҳӣ қатор шуда аввал суруди «Зинда бош, эй даври Шӯро!»ро мехонанду пас ба дарс медароянд, дида буд. Сурудашонро ҳамаи маҳалла мешунаванд. Дар бузраҳаҳои пештара ҳоло мошинҳо мегарданд. Ва ҳамзамон дида буд, ки ҳоло халқ ҷонибдори давлати Шӯро аст.
Касе, ки андаке ҳаводори муҷоҳид буд, нону об медод, намондааст. Пас чӣ гуна мешудааст, ки ФузайЛ махсум ин ҳамаро дар як ҳафта ё як моҳ барҳам мезадааст? Ҳатто Бритониё дар паҳлӯяш бошад ҳам, ин кор ба ин зудӣ ношуданист...
— Шумо саросема нашавед. Ақаллан хоки бомҳоро партоем, — ниҳоят садо баланд кард Мансур ва бо содагӣ пурсид: — Дар деҳаҳои соҳилӣ ҳам худоиҳӯрӣ будагист?

— Ҳа-а! Дар он тарафҳо се рӯз боз зиёфатхӯрӣ! — Боз ба шавқ омада бо завқ хандид Низом маҳдум: — Дар Янгиқалъа ба муносибати ба ватан бозгаштанамон собиқ беки Косон — Раҳимхон улоқи калон додааст. Тамоми байҳои гирду атроф ба он тӯй ҳамроҳ шудаю калон-калон солим мондаанд. Касе як маротиба улоқа мебаровардааст, чизу чораи гирифтаашро ба аспу уштурҳо бор карда мебурдааст. Собиқ бекҳои Зандонаю Зирабулок, Қароқул он ҷо будаанд. Дигар бекҳо ҳам ба қадамгоҳи мубораки ҳазрати Алӣ — Мазори Шариф пулу моли бисёр бурда назри ин кор кардаанд.

— «Аз Ҳиндустон умед ҳасту аз гӯристон не» гуфтаанд, — Мансур заҳрханда кард. — Ҳангоме ки ба Бухоро даромадаромад урус шуд, амиру ҳамин беку бойҳо ба мазору масҷидҳо назрҳои бебаркаш карда буданд. Он ҳамаро афроди пасти мазорнишин нобуд карданду аз онҳо ба кори ҳарб заррае фоида нашуд.
Оё ҳамон аҳмақию амалҳои масхарашон дарсашон нашуд? Руса бинед, ба тӯпу камону нерӯи худаш такя мекунад. Дигар қавму миллатҳо ҳам ба илму амал рӯ овардаанд. Фақат мо, мусулмонҳо, дигар намешавем. Пас саросема нашуда ақаллан боми хонаҳоро хок партоем.
— Мансурбой, ман дигар дастамро ба ҳамин хона намерасонам. Хабарҳо аниқу дақиқ.

— Чӣ хабаре, ки бошад, хонаро пӯшидан лозим, — ба сухан истод Мансур.