Оташ дар хонаи қадим

Китоби мазкур асари бадеӣ буда, романи нависанда Мирзонасриддинро дар бар мегирад. Дар он рӯйдодҳои муҳими зиндагӣ ва таассуроти таърихӣ ба риштаи тасвир кашида шудаанд.
Агенти Зеҳнӣ · 12 октябри 2026 · 613 саҳифа
– Рӯзе, ки аспашонро савдо кардам, маҷбуран дароварданд, ки шавла тайёр, ҳамроҳ мехӯрем. Бинам, шавлаашон бе сабзӣ. Худашон одами маъракаю шавлаашон бе сабзӣ: -Қучибой хандаи барқосо сар доду афзуд: -Рафта як халта сабзию як халта пиёз овардам.
Абдуллохон сабзиҳои поракардаро бардошта, пурсид: «Палав фармоям ё шавла?»
– Ағолиқ, бемалол бошад, шавла фармоед. Зудтар мепазад. - Қучибой ҷониби Мансур гашт. - Шумо чӣ мегӯед, меҳмон?
Мансур низ ба аломати тасдиқ сар ҷунбонд ва дид, ки Ҷовидро аллакай хоб бурдааст, болояро пӯшонд ва аз Қучибой пурсид:
– Насиб бошад, боз кай ба Афғонистон аспфурӯшӣ меравед?
– Як асп дорам, боз якто ёбам, меравам. - Қучибой ба Ҷовид синчакорона нигарист. - Писаратон? Шумоён ҳам нияти он тарафҳо доред?
– Гузаштанием... - Мансур ба кашиш ҷавоб дод. - Якчанд хешу табор рафтанд. Ман ҳам як ҳамон тарафҳоро бинам мегӯям.
– Писарро ба мусофириҳо набаред. Худатон як чарх зада дилатонро хунук карда биёед. - Қучибой риши сиёҳи тунукашро қабза карда афзуд: - Дар ин маврид як масали машҳур ҳаст: «Ба Афғонистон набиӣ, ки ба сарат орд зада, пас мефиристанд». Одаме, ки он ҷо меравад, дар ним сол сарсафед мешавад.
Мансур беихтиёр оҳ кашида тап назад.
– Агар ҷоятон набусад, дар хонаи мо монед, - гуфт Қучибой. - Се духтар дорам, кенҷааш писар.
– Аслан Афғонистон рафтани нестам, - гуфт Мансур ва хесту «алафи аспро дода меоям» гуфт.
Дар берун шамоли қибла шиддат гирифта, баргҳоро аз ҷониби деҳи он сӯйи роҳ рӯфта, бо ситез ҷониби дашту дарё мебарад. Мардум бесаранҷом шуданд. Баъзеҳо болои хаймаашонро бо гилем мепӯшонанд, баъзеҳо аспаро зин мезананд, дигаре кӯза дар даст ҷониби дарё меравад. Занҳое, ки дар соҳил ҳезум ҷамъ мекарданд, саросема сӯйи бошишгоҳашон шитофтанд. Одамони болои аробаҳо ҳам безобита шуда ҷома мепӯшиданд.
Фурсате гузашту аз дуриҳои ҷониби Афғонистон овози тундар омад. Дар баландиҳои осмон хатҳои дароз ва оташгуни қачу килев намоён шуда зуд гум мешуданд. «Борон шавад, мардум азоб мекашанд.» Мансур дид, ки самоворчӣ алаф мефурӯшаду харидорон бандҳои боқимондаро талош мекунанд, ӯ низ расида, ду банд гирифт. Марди танадори калакалоне, ки сарашро бо латтаи сурх печондааст, сӯйи самоворчӣ ба лаҳҷаи самарқандӣ илтиҷо кард:
– Ман ба шумо ҳисобӣ карда, пас аз ин ҷо меравам, гардам. Намегурезам, аспи безабон гурусна намонад!
Мансур мардро дида лаҳзае шах шуда монд. Ин одам Ҳасани Чароғ буд. Яке аз бойҳои номии Самарқанд. Дуконҳои бисёр дошт. Дар шаҳр ва деҳаҳои атрофи Самарқанд чароғи лампаро ӯ паҳн карда буд. Ва лақаби «чароғ»-ро ҳам ба ҳамин сабаб гирифта буд. Мансур худро ифшо накард. Мабодо Ҳасан аз ҳоле, ки дорад, шарм кунад.

Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор