ки ҷо мубтадои мантиқии «ин кор» буда зоҳиран баён карда на­шудааст.

Ҳар як муҳокима бо ҷумла ифода карда мешавад. Лекин ҳамаи навъҳои ҷумла, муҳокимаро ифода намекунанд. Одатан муҳокима бисёр вақт бо ҷумлаи хабарӣ (ҳикоягӣ) баён карда мешавад. Дар муҳокима ҳамеша нисбат ба предмет ягон чиз тасдиқ ва ё рад карда мешавад. Ҷумлаҳои хабарии ҳамин гуна фикреро, ки дар вай нисбат ба предмет ягон чиз ё тасдиқ ва ё рад карда мешавад, ифода мекунанд. Вале ҷумлаҳое ҳастанд, ки дар онҳо на тасдиқ дида мешавад ва на рад кардани ягон чиз. Масалан, ҷумлаҳои саволии «Имрӯз мераванд-мӣ?», «Кай рафта будед?», «Иҷозат диҳед?» ва ғайра ҳастанд, ки дар онҳо на тасдиқ дида мешавад ва на рад кардани ягон чиз. Ин гуна ҷум­лаҳоро мо на ҳақ гуфта метавонем ва на дурӯғ. Бинобар ин, чунин ҷумлаҳо муҳокимаро ифода намекунанд.

Сохти муҳокима барои ҳамаи халқҳои гуногунзабон як хел мебошад. Аммо ҳамаи забонҳо як хел нестанд. Ҳар як забон сохти грамматикии ба худ хосе дорад. Бинобар ин, муҳокима дар забонҳои гуногун бо шаклҳои гуногуни грамматикӣ ифода кар­да мешавад.

Фарқи муҳокима ва ҷумларо дар он дидан мумкин аст, ки баъзан бо ёрии як ҷумла муҳокимаҳои маъмунашон гуногун ифода карда мешаванд. Масалан, ба воситаи ҷумлаи «Душан­бе — пойтахти Тоҷикистон мебошад» се маъноро, яъне 1) ягон шаҳри дигар не, балки Душанбе пойтахти Тоҷикистон аст; 2) Ду­шанбе маркази ягон район ё вилоят не, балки пойтахти Тоҷикис­тон мебошад; 3) Душанбе пойтахти республикаҳои дигар ва ё ягон мамлакати хориҷӣ не, балки Тоҷикистон мебошад, ифода кардан мумкин аст. Бинобар ин, дар ин ҷо ҷумлаи грамматикӣ якто буда, бо ёрии он маъноҳои гуногун, муҳокимаҳои гуногун, ки мубтадо ва хабари мантиқиашон ҳар хел аст, ифода карда шудаанд. Баъзан маънои муҳокимаме, ки бо ҷумла ифода шуда­аст, муайян кардан душвор аст. Чунки бо як ҷумла муҳоки­маҳои гуногун ифода карда мешавад. Барои муайян кар­дани маънои муҳокима, мубтадо ва хабари мантиқии он бояд ба задаи мантиқӣ диққат карда шавад. Ба кадом калимае ки за­даи мантиқӣ афтида бошад, ҳамон калима (ва ё ибора) мубта­дои мантиқиро ифода менамояд.

§ 4. НАВЪҲОИ АСОСИИ МУҲОКИМА

Дар муҳокима предмет, алоқаҳои предмет ва хусусияти он инъикос меёбанд. Аммо миқдори ин предметҳо гуногун мешавад.

Мумкин аст, ки муҳокима як предмет ё як гурӯҳ, ҷинси пред­метҳоро инъикос намояд. Хабари мантиқӣ ва бандак ба пред­мет дахл доштан ва ё дахл надоштани ягон хусусиятро инъикос мекунад. Муносибати байни мубтадои мантиқӣ ва хабари мантики