Зеҳн
Ҳар сухан ҷоеву ҳар нуқта мақоме дорад

Китоб ба масъалаҳои муҳими фарҳанги сухан ва забони тоҷикӣ бахшида шудааст. Муаллиф дар он андешаҳои худро оид ба роҳҳои такомули забон ва тарзи баён баён мекунад.

Агенти Зеҳнӣ · 10 октябри 2026 · 393 саҳифа

МаърифатАдабиётФарҳанг
Аз аввал хондан

Мо бовар дорем, ки то андозае маҳдуд шудани амали -чӣ ва ба ин ваҷҳ афзудани роли дигар воситаҳо, аз ҷумла фаъол шудани пасванди -гар тамоюли пурсамаре дар инкишофи забони адабист. Албатта, на амали -чӣ ва на амали -гар-ро бояд ба таври сунъӣ маҳдуд накунем ва ё афзоиш надиҳем. Аммо дар ёд доштан лозим аст, ки имкониятҳои -гар бепоён аст. Бо ин пасванд калимаҳои аҷибе сохта шудаанд. Аз навъҳои гуногуни исм бо -гар калиман нав сохтан мумкин аст.

Дар забони мо калимаҳое аз қабили ситоишгар, гузоришгар, созишгар, шӯришгар, варзишгар, ороишгар, пурсишгар ҳастанд. Инҳо ду пасванд доранд: -иш ва -гар. Бо вуҷуди ин, гароние аз онҳо эҳсос намешавад, ҳама сабук ва равон мебошанд. Аз ин қолиб ҳатто хоҳишгарӣ сохта шудааст, ки хеле зебо ва хушсадост. Чунончи, дар ин байти Фирдавсӣ:

Ки хоҳишгарӣ кун ба наздики шоҳ,
Зи кирдори мо то бубахшад гуноҳ.

Хоҳишгарӣ аз қабили он калимаҳои муқаррарӣ нест, ки одатан бо -гар сохта мешаванд. Мо одат кардаем ки бо -гар асосан калимаҳо ба монандӣ коргар, кордгар, заргар, дуредгар, ситамгар, тавонгар, ҳилагар, яъне исмҳое, ки касбу кор, шуғл ва хислатеро мефаҳмонанд, ба вуҷуд меоянд. Аммо хоҳишгарӣ аз ин қабил калимаҳо нест, то андозае ғайриодӣ менамояд, агарчи низ шуғлро ифода мекунад. Чунин калимаҳо аз эҷодиёти дигар нависандагон ҳам ёфт мешаванд. Чунончи, дар «Маснавии маънавӣ»-и Мавлавӣ Ҷалолиддини Румӣ ҳангомагарӣ ба чашм мерасад, дар луғатномаи чандомади Унсурӣ пирузгар ва ёдгар дида шуд, аз фарҳанги осори Ҷомӣ калимаҳои аҷибе ба мисли бахшишгарӣ, мотамгар(ӣ), марамматгарӣ, назорагарӣ, равшангар, тоатгарӣ, харошгар, хизматгар(ӣ), ҷавлонгарӣ ба мушоҳида омад. Дар шеъри Низомӣ калиман сухангар ба чашм расид:

Ин сухангар сухан ба поён бурд,
Ҳар он касе ки бар он сухан бисурд.

Калимаҳои аҷибе, ки бо -гар ба вуҷуд омадаанд, бисёранд. Боз чанде аз онҳоро номбар мекунем: муомидагар

пешина
аз 393
навбатӣ