Замони ҳозираю оянда

Феъли замони ҳозираю оянда аз асоси замони ҳозира бо иловаи префикси ме- сохта шуда, бо бандакҳои феълӣ тасриф меёбад. Масалан:

Танҳо

1. ман меравам
2. ту меравӣ
3. ӯ меравад

Ҷамъ

1. мо меравем
2. шумо меравед
3. онҳо мераванд

Ёдоварӣ: 1. Феъли доштан (ба маънои доро будан, соҳиб будан) аз ҷиҳати сохт ғайри қоидаи умумии шакли ҳозира-оянда, вале айнан ба ҳамон маъно, ба шакли аорист (бе префикси ме-) тасриф мешавад: дорам, дорӣ, дорад (дорем, доред, доранд).
Дигар намедонам, дар гирду атроф боз киҳо аз ин доранд (Р. Ҷалил, Шӯроб). Паҳлавонон зотан пайкари салобатнок доранд (Ф. Муҳаммадиев, Сози Мунаввар).

2. Феъли доштан ба маъниҳои дигар, дар феълҳои таркибии номӣ (дӯст доштан, нигоҳ доштан, пинҳон доштан) ва феъли боздоштан дар шакли ҳозираю оянда префикси ме- қабул мекунад. Аз одамоне, ки чашм аз ҳамсӯҳбат пинҳон медоранд, эҳтиёт шудан даркор, мегӯянд (Ф. Муҳаммадиев, Сози Мунаввар). Ман инро аз куҷояш медорам?

3. Феъли дӯст доштан ба ду шакли баробармаъно — ҳам ба шакли ҳозираю оянда ва ҳам ба шакли аорист (бештар дар назм) омада метавонад: Ба назарам, пиразан ҳам туро дӯст медорад (Р. Ҷалил, Шӯроб). Дӯст дорам рӯи некӯи туро.

Феъли замони ҳозираю оянда шакли муштаракест, ки бо моҳияти грамматикии худ тобиши маъноии ҳар се замонро ифода карда метавонад. Чунин тобишҳои маъноӣ дар матн муайян мешаванд:

1. Шакли ҳозираю оянда амали доимии бо замони ҳозира алоқамандро мефаҳмонад, ки он ба таври умумӣ, анъанавӣ, аз рӯи одат воқеъ мешавад, яъне маънои замонии амал ҳозир ва умуман мебошад. Масалан:
   Духтарҳои мо забони туркиро намедонанд, аммо ӯзбекиро мефаҳманд (Ҷ. Икромӣ. Дувоздаҳ дарвозаи Бухоро). Аз қади хӯроку аз бари пӯшок мезанаду пул меғундорад. — Боз ин тавр ҳам мегӯянд, ки роҳбарон дер намемонанд, балки банд шуда мемонанд (Р. Ҷалил, Шӯроб). Кемаи Мунавваршоҳ одаму мошинҳоро аз ҳамон наҳр мегузаронад. — Сал меронад... Ниҳол мешинонад... Танбӯр менавозад, — ҳамаи ҳунарҳои навозандаи ношиносро якбора қатор кард соҳибаи хона (Ф. Муҳаммадиев, Сози Мунаввар).