Забони адабии ҳозираи тоҷик. Синтаксис

Китоби дарсии мазкур барои факултетҳои филологияи мактабҳои олӣ пешбинӣ шудааст. Он ба омӯзиши синтаксиси забони адабии ҳозираи тоҷик бахшида шудааст.
Агенти Зеҳнӣ · 5 октябри 2026 · 312 саҳифа
Пас аз фурсате Дадабой амак аз пурсупурсҳои одатӣ ба масъалаи дигар гузашт (Толис, Ҳикояҳо).
б) Бо ибораи беизофӣ: Ба ин гуна одамон ҳамеша тариқаи корбариро нишон дода, таъкид мекунад, ки аз кор наноланд (Р. Ҳалил, Одамони ҷовид). Ба ин саволҳои комиссияҳои номадагӣ дуруст ҷавоб медиҳанд (Ҷ. Икромӣ, Шодӣ). Ман ҳам гоҳо ба суфачаи дигари он сарой нишаста, бо он қандфурӯш гап-гап мекардам (С. Айнӣ, Марги судхӯр). Танҳо Ёдгор ба ин давраҳо ҳамроҳ набуд (С. Айнӣ, Дохунда). То ҳафтаи оянда аз ҳамин молҳо ягон дарак ёбед, вагарна худи шумо дар шубҳа мемонед (С. Айнӣ, Асарҳои мунтахаб).
в) Бо ибораи омехта (изофӣ ва беизофӣ): Ман ба ин фикри шумо ҳамроҳ шуда наметавонам (Ҷ. Икромӣ, Шодӣ). Аммо ҳамон рӯз донистам, ки домуллоам ҳам аз ҳамон муллоҳои ҷоҳили бесавод кам фарқ кардааст (С. Айнӣ, Ёддоштҳо). Қутбия ба ин суханони Фотима тоб оварда натавонист (С. Айнӣ, Ёддоштҳо). Навободиён Ҳоҷиумарро бо як гурӯҳ колхозчиёни «Ситораи Сурх» дар он ҷо ҳозир диданд (С. Улуғзода, Навобод). Фазилати ин шоир аз ду шоири аввалӣ ҳам пасттар буд (С. Айнӣ, Ёддоштҳо). Ҳамин тариқа, Таги Чинор барои ёздаҳ колхози ҷамоати Сари Қамиш маркази маъмурӣ ва маданӣ шуда монд (С. Улуғзода, Навобод). Домод бо се-чор нафар ёру ҷӯраҳои худ аспсавор аз Тӯс омад (С. Улуғзода, Навобод).
г) Бо ибораи масдарӣ: Оқибат вай худро аз бартараф кардани он душвориҳо оҷиз ҳис карда, «нависандагӣ»-ро партофт (С. Улуғзода, Ёрони боҳиммат). Агар дар вақти талаби Арбоб иҷораи замин ё ин ки тани пулро надиҳам ё дода натавонам, ба супурдани ҳамин заминҳо ба Арбоб маҷбурам (С. Айнӣ, Марги судхӯр). Ясавул ба ҳамин мулоҳизаҳо ҳозир аз гирифта бурдани Гулнор даст кашид (С. Айнӣ, Дохунда). Акнун як қисми бачаҳо ҳам омада буданд ва мактабдор ба ҷамъ кардани пули бӯрё машғул буд (С. Айнӣ, Асарҳои мунтахаб).
Чунон ки мебинем, ин ибораҳо таркибан гуногун буда, дар дохили худ ҳолҳо ва пуркунандаҳои ҳархеларо қабул карда метавонанд.
Чӣ пуркунандаи бавоситаи таркибӣ ва чӣ тафсилӣ дар навбати худ, дар ҷумла чида шуда меоянд. Ҳангоми чидашавии пуркунандаи бавосита мавқеи истеъмоли пешояндҳо гуногун аст. Пешоянд ҳангоми чидашавии пуркунандаи бавоситан бо пуркунандаи якум меояд, вале ба ҳамаи онҳо мансуб аст. Аммо дар баробари ин бо ҳар кадоме аз пуркунандаҳои чида такрор ёфтани пешоянд низ мушоҳида мешавад, ки он барои таъкид ва пуркувват намудани аъзои чида хизмат мекунад.
Мисол: Деҳқонони деҳаи Маҳаллаи Боло ба заминронӣ, ҷӯйковӣ ва токкушоӣ машғулӣ мекарданд (С. Айнӣ, Ёддоштҳо). Вай ба ҷавонҳо дар бораи пахтакорӣ, боғдорӣ, ҳайвонотпарварӣ маслиҳатҳои пухта ва бомаънивӣ медод (Ҷ. Икромӣ,

Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор
Саломатӣ
Дунё