рЎзи рЎдакӣ
15 декабри соли 1919 «Ҳукумати Шўроӣ ба мо чӣ дод?» ном мақолаи асосгузори адабиёти шўравии тоҷик С.Айнӣ дар шумораи 24 якумин маҷаллаи шўравии тоҷик «Шўълаи инқилоб» интишор ёфт. Дар ин мақола муаллиф аз ҷумла навишта буд: «Ҳукумати Шўроӣ ҳар чизе, ки барои зиндагии як қавм, як гурўҳ, як миллат, як мамлакат лозим аст, ба мо дод ё мехоҳад ба мо диҳад. Масалан, барои зиндагии як қавм лузуми илму маориф мисли обу ҳавост, чунончи ҳеҷ ҷондоре бе обу ҳаво зиндагӣ карда наметавонад, инчунин фарзандони одам бе илму маърифат зиндагӣ карда наметавонанд. Қавми беилм имрўз ё фардо маҳкуми заволанд».
Мақолаи устод Айнӣ бар зидди бузургтарин душмани халқи мо – ҷаҳолат ва бесаводӣ нигошта шуда буд. Дар воқеъ он замон баробари душманони дохилӣ ва хориҷии давлати навбунёд ва ҷавони мо, баробари масъалаҳои бузурги иқтисодии мамлакат, дар радифи вазифаҳои дигар, масъалаи таълиму тарбия, савод ва мактаб низ аҳамияти вижа дошт. Қонуни замони нав баробари ба воя расондани насли нави ҷавонон ва тарбияи ҳамаи мардум дар рўҳи замони нав ва равшан кардани афкори халқ амалан тадбирҳои лозимаро медид, муборизаи сахти синфӣ мебурд, ҳамаи қувваҳои мавҷударо дар ин роҳ сафарбар мекард. Ин фаъолияти маорифдўстонаи вай чи дар ҳуҷҷатҳои таърихию қарорҳои расмии давлатӣ ва чи дар саҳифаҳои рўзгори мардон ва қаҳрамонони кишварамон хуб сабт гардидааст.
Яке аз роҳҳои ҷалб кардани диққати мардуми мо ба масъалаҳои зарури замон ҳамоно пайдо карда тавонистани роҳи нозуки муассири ба дили ҳассоси халқ наздик, яъне усул ва одоби тарғибот буд, Ин буд, ки номи бузургони гузаштаи халқи мо, дар навбати аввал номи қофиласолори назми классикии мо устод Абўабдулло Рўдакӣ аз оғози Ҳокимияти Тоҷикистон ҳамчун шоири муассир ва пешбар байрақи муборизони бар зидди ҷаҳолат ва бесаводиро оро дод. Зеро барои халқе, ки аз ҳолати пажмурдагӣ ва асорат ва истибдоди аморат ва феодализм раҳо ёфта, бо роҳи нав қадам мениҳод ва ҳанўз дар таъсири суннат ва анъанаҳои ҳазорсола, хурофоти суннатӣ ва ақибмондагӣ гирифтор буд, масъалаи замони нав ва муносибати вай нисбат ба бузургони гузашта, қаҳрамонони дўстдошта, суханварони гумгашта ва ғайра аҳамияти миллии ҳаётӣ дошт.
Ин буд, ки номи бузурги устод Рўдакӣ ҳамчун гуманисти бузург ва суханвари номии халқи мо низ дар маркази диққат ва сиёсат қарор гирифта буд.
Бе ҳеҷ гуна муболиға метавон гуфт, ки номи Рўдакиро якҷоя бо номи халқи тоҷик ҷумҳурии навбунёди мо дубора зинда кард ва ҷовидонии ўро пойдор гардонид. Пас аз пойтахти Ҷумҳурии Тоҷикистон эълон карда шудани Душанбе дар ин шаҳри навҷавон дувумин маҷаллаи тоҷикӣ бо номи «Дониш ва омўзгор» ба дунё омад. Аҳамияти миллӣ ва сиёсии бузурги ин маҷалла дар он буд, ки вай дар маркази нави Тоҷикистон ба дунё омад ва қарор гирифт.
Вобаста ба сиёсати миллии давлат ва масъалаи таъсиси «Дониш ва омўзгор»
устод Айнӣ дар мақолаи «Матбуоти тоҷик» («Овози тоҷик», соли 1926, 6 сентябр) аҳамияти рўзнома ва маҷаллоти миллиро эътироф намуда буд.
Вай навишта буд: «Қавми тоҷик ва матбуоти ў, ки як дараҷа, аз хотирҳо фа ромўш шуда буд, баъд аз тақсимоти ҳудудӣ-миллӣ ба роҳбарии фирқа аҳамияти бузурге пайдо карда, асарҳои худро дар майдони амалиёт нишон дод.