Санъати сухан

Китоби мазкур ба омӯзиши санъати сухан, вазнҳои шеър, қофия ва воситаҳои тасвири бадеӣ дар адабиёт бахшида шудааст. Он роҳҳои эҷоди асарҳои бадеии зебо ва таъсирбахшро таҳлил мекунад. Ин асари илмӣ-методӣ барои донишҷӯён ва омӯзгорони адабиёт пешбинӣ шудааст.
Агенти Зеҳнӣ · 4 октябри 2026 · 303 саҳифа
Магар аз хоҳиши худ, гарчӣ надорӣ ором
Гар шавӣ сел, роҳи кулзуми Уммон маталаб.
Дар ин байт се пайвандак зикр ёфтааст: магар, гарчӣ, гар. Аз инҳо ғолибо «магар» барзиёд аст. Чунки бо пайвандаки гарчӣ мувофиқат надорад, умуман, устухонбандии ин байт суст, берабт, зидди фасоҳату балогат аст.
Дар ин байт низ пайвандаки «магар» барзиёд аст:
Мулҳам, ар умри абад металабӣ дар айём,
Магар аз баҳри диле чашмаи Уммон маталаб.
Ё ки дар ин мисол, ки аз Баҳорист, бояд пайвандаки «чун» дар аввали мисраъ меомад: Пешпо хӯрдаму чун афтодам.
Чанд мисоли дигар аз шоирони муосир:
Дар байти зери Ҳақназар Ғоиб калимаи «акс» аз ғайри феъли ёвари «ёфтааст» зикр шудааст, ки мазмуни матлуб ифода намешавад:
Эй ки аз чашми ту акс аст умед,
Аз бари туст маро роҳи умед.
Дар ин байти Ҳадиса:
Нияти онҳо ба хоки тира шуд.
Аз ғурури мардуми Хатлонзамин.
Ба феъли ба «хоки тира шуд» суоли «чӣ шуд?» мерасад ва бояд «яксон шуд» барин мутаммиме зикр меёфт.
Дар ин байти Ҳадиса хилофи қоида дида мешавад:
Осмон пероҳан аз нилуфарин
Соҳили ту сабз-сабзи маҳмалин.
Бояд «осмон пероҳани нилуфарин» гуфта мешуд, пешоянди «аз» ифодаро халалдор кардааст.
Дар шеъри «Баҳорам ҷовидон гардон» калимаҳо ҷо ба ҷо гузошта нашудааст:
Ҷудо аз модар афтодам,
Ба хоки анбар афтодам.
Насимам сила сар мекард,
Аз ӯ хушбахту дилшодам.
Ин ҷо ба чӣ маъно омадани таркиби «хоки анбар» равшан нест. Ба ҳар ҳол «хоки анбарин» бояд гуфта мешуд. Мисраи «Насимам сила сар мекард» ҳам фасеҳ нест. Бояд чунин гуфта мешуд:
Ҷудо аз модар афтодам,
Ба хоки анбари он дам,
Насимам дар навозиш буд,
Ки аз ӯ хушбахту дилшодам.

Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор
Саломатӣ
Дунё