5. Калима ва шаклҳои маҳаллӣ

Дар осори шоир ва нависандагон гоҳе калима ва ибораи маҳаллӣ низ дида мешавад. Агар ин гуна калима ва ибораҳо ба нормаи умумии забон мувофиқ бошад, чи хуш; вале агар калима ва ибораҳои ғайримаънус (забонзад)-и халқ бошад, ба фасоҳат ва балоғат халал меорад.

Аз ҷумла дар байти зерин таъбири «даҳансахт» ибораи маҳаллист. Ғолибан ба маънои сахтгап, дуруштгап, бадгап мебошад:

Эй даҳансахти дурушт,
Ӯ беадаб, ин ҷо куҷост?
(Ғаффор Мирзо).

Истеъмоли калимаи хота низ аз ҳамин қабил аст. Калимаи хота мумкин аст, ки аз калимаи иҳота ба маънои ҷои атроффаш печонда гирифта шуда бошад.

Масалан, дар ин мисол мавҷуд аст:

З-он ҷон замин, ки охирин бор
Бишнид тапидани дили пок,
Дар хотаи гул ду ашки печон
Бо ноз баромад аз дили хок.
(Мӯъмин Қаноат).

Рафта нозим як қадах нӯшид арақ,
Сӯхт гӯё ки дили абгори он.
Пас кашида сурате дар як варақ,
Рӯи кат биншаст бо фикри гарон.

Гулчеҳра Сулаймонова ба ҷои чашмҳоят ва чашмҳот шакли халқӣ «чашмот»-ро ба кор бурдааст:

Дар ҷаҳони илмҳо тай мекунанд
Шӯълавар чашмот роҳи бешумор.

Инчунин Лоиқ номи мураккаби офтобпарастро бо талаффузи маҳаллӣ истеъмол кардааст:

Рӯ ҷониби бозгашти хуршед
Ҳамчун гули афтобпарастам то субҳ

НУҚСОНҲОИ ФАСОҲАТШИКАНИ КАЛОМ

1. Заъфи таълиф

Заъфи таълиф дар натиҷаи вайронии ҷумла ба вуҷуд меояд. Масалан, дар ин байти Мулҳами Бухороӣ: