Ҷумлаҳои мураккаб бо пайрави сабаб дар забони адабии ҳозираи тоҷик

Китоби мазкур ба омӯзиши ҷумлаҳои мураккаб бо пайрави сабаб дар забони адабии ҳозираи тоҷик бахшида шудааст. Дар он хусусиятҳои грамматикӣ ва сохтории чунин ҷумлаҳо баррасӣ мегарданд.
Агенти Зеҳнӣ · 29 сентябри 2026 · 109 саҳифа
Ҷумлаи пайрави сабаб ба якчанд сарҷумлаҳо низ тобеъ шуда, онҳоро як хел изоҳ медиҳад.
Ҷумлаи пайрави сабаб дар таркиби ҷумлаҳои мураккаби тобеъдараҷа ҳам ба сарҷумла ва ҳам қариб ба ҳамаи ҷумлаҳои пайрав тобеъ шуда, онҳоро изоҳ медиҳад ва бар изоҳи он низ ҳамаи ҷумлаҳои пайрав истеъмол меёбанд.
Агар ҷумлаи пайрави сабаб пайрави охирин (аз рӯи шумори на, аз рӯи тобеият) ба ҳисоб равад, як вазифаро адо мекунад; дар дигар ҳолатҳо вай дар як вақт нисбат ба ҷумлае, ки ба он тобеъ аст, пайрав буда, нисбат ба ҷумлае, ки ба худ тобеъ намудааст, сарҷумла мебошад. Ҷумлаҳои пайрави дараҷа ба ҳам дар алоқаи чунон зич мебошанд, ки аз таркиб истисно намудани яке аз онҳо боиси нуқсон ва номафҳумии мазмуни умумии таркиб хоҳад шуд; онҳо бо ҳам дар алоқаи мустаҳками грамматикӣ ва мазмунӣ мебошанд.
Дар ҷумлаҳои сертаркиба бо пайрави сабаб ҷумлаҳо метавонанд ба таври ҳамчида ва ҳам дараҷа воқеъ гарданд.
Дар ҷумлаҳои мураккаби тобеи ҳархела сарҷумларо ҷумлаҳои пайрав на танҳо аз ду ҷиҳат, балки аз якчанд тараф изоҳ медиҳанд. Сарҷумларо аз ду ҷиҳат танҳо ҷумлаҳои пайрави сабаб, ки хусусиятҳои гуногун доранд, изоҳ дода метавонанд, аммо бо дигар ҷумлаҳои пайрав бар изоҳи сарҷумла омадани ҷумлаҳои пайрави сабаб зиёдтар аст.
Ҷумлаи мураккаби омехта ҷумлаҳои соддаеро дар бар мегирад, ки онҳо дар як таркиб ба ҳамдигар бо роҳи ҳам пайвастшавӣ ва ҳам тобеъшавӣ робита пайдо кардаанд.
Муносибати ҳиссаҳои ҷумлаҳои мураккаби омехта, ки ба ҳам пайваст шудаанд, аз ҷумлаҳои мураккаби пайваст фарқ надоранд. Ҷумлаи пайрави сабаб метавонад ба яке аз он ҳиссаҳо ё ба ҳар ду ҳисса (ҳиссаҳо аз дуто зиёд шуда ҳам метавонанд) тобеъ шуда ояд. Таносуби истеъмолии ҷумлаҳои мураккаби омехта, ки ҳиссаҳои онҳо дар муносибати хилофӣ мебошанд, нисбат ба ҳиссаҳое, ки дар муносибати замонӣ, сабаб-натиҷа ва ҷудоӣ мебошанд, зиёдтар буда, ҷумлаи пайрави сабаб бештар бо ҳиссаи дуюм меояд ва сабаби хилофии ҳиссаи якум будани онро изоҳ медиҳад. Ба тарзи сабаб-натиҷа-сабаб-натиҷа воқеъ гардани ҷумлаи пайрави сабаб ва ҳиссаҳои ҷумлаи омехта инъикоси реалӣ ва диалектикии ҳаёт буда, алоқаи зичи забон ва тафаккурро нишон медиҳад.
Ҷумлаҳои сертаркиба барои пурра кушодани моҳияти масъала имконият медиҳанд ва барои васеъ ва ҳаматарафа нишон додани муносибатҳои гуногун ва алоқаи ҳодиса ва воқеаҳои олами реалӣ воситаи муҳим ба ҳисоб мераванд.

Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор
Саломатӣ
Дунё