Меҳру сеҳри шеър

ногуни навишти калимот бошад. Ин ҳолат, махсусан, дар кўчондани ашъор муҳим аст ва танҳо риояи он кафили аз шикасти рукнҳои шеър – вазн, қофия, мантиқу таносуб гурез ҷустан хоҳад буд. Дар акси ҳол ё вазнро мешиканем ё қофияро, ё мантиқро халал медиҳем, ё таносубро ва асли матн номанзур мемонад, чунон ки мисолҳояшро дидем.

Он миқраъазан ба кўси даъвӣ
В-ин ҷилвадеҳи арўси маънӣ.

Агар наср мебуд, таҳиягари матн ҳақ дошт, ки калимаҳои «даъвӣ» ва «маънӣ»-ро ба ин шаклҳояшон бихонад ва дучори эроде нашавад. Лекин, чун бо назм кор дорад ва дар ин ҷо ҷуз зоҳири калимаҳо ва маъно боз унсурҳои шеър, дар ин маврид қофияро риоя кардан ҳатмист, бояд шаклҳои дигари хондани вожаҳои мазкурро ба назар мегирифт. Яъне, азбаски «даъвӣ» ва «маънӣ» натанҳо қофия намешаванд, балки хушоҳангии суханро низ халал медиҳанд, бояд шаклҳои ҳамчунин маъмули онҳо – «даъво» ва «маъно»-ро меовард.
Вале ҳолати дигар ҳам бисёр рух медиҳад: калимаҳое, ки шакли хонданашон яқину ягона аст, низ боиси харобии рукнҳои шеър шудаанд. Масалан, ин ду байтро бубинем:

Халилайя лоҳат лано дуру Салмо,
Нишонаҳои Салмо шуд аз дур пайдо.
(1, 91)

Ва ё:

Ту шоҳию мо ургадоем, чи нисбат Бо атласи зарбофти ту пашминаи моро?
(1, 147)