Зеҳн
МЕҲРУ СЕҲРИ ШЕЪР

Ин маҷмўа шомили мақолаҳоест, ки Шоири халқии Тоҷикистон, барандаи Ҷоизаи давлатии ба номи Абўабдуллоҳи Рўдакӣ Низом Қосим дар тўли беш аз сӣ сол навиштааст. Дар онҳо масъалаву мушкилиҳои ҳамарўзаи адабиёт, аз ҷумла забону баён ва шинохту таҳияи матн, баррасӣ шудаанд ва барои хонанда, бахусус мактабиёну донишҷўён, муфид хоҳанд буд.

Агенти Зеҳнӣ · 28 сентябри 2026 · 323 саҳифа

Адабиёт
Аз аввал хондан

Меҳру сеҳри шеър

Аввалан, вазну мантиқ талаб мекунанд, ки «намоӣ»
«намой» навишта шавад. Сониян, ҷойи шубҳа аст, ки дар чор мисраъ ду бор як калима ба сифати қофия биёяд. Шояд дар мисраи чорум қофия «ёро» бошад, чунки дар хати дастнависи ниёгон бо назардошти аксаран сарфи назар шудан ё тасодуфан афтодани нуқтаҳои «ё», вожаҳои «мо»
(ام) ва «ё» (ای) зоҳиран бисёр монанданд. Ба замми ин ҳама, агар ду вергули охири мисраи сеюмро соқит бикунем, матн комилан беғалат хоҳад шуд.
Барои гурез аз ғалатҳо ҳангоми баргардони матн бояд ду чиз ҳатман дар мадди назар бошад: мантиқ ва вазн.
Агар яке халал ёбад, шубҳае нахоҳад монд, ки матн хато баргардон шудааст.
Чунон ки дар ин рубоиҳо:

Эй дилбари мо, мабош бе дил бари мо,
Як дилбари мо беҳ, ки дусад дилбари мо…

Дуруст аст, ки «дилбар» дар мисраи аввал ба ду шакл навишта мешавад, вале на ба он тартибе, ки сурат гирифтааст. Дар сурати мазкур мазмуни мисраъ халал меёбад ё худ дилбар аз ин таманнои ошиқ сахт меранҷад, зеро дилашро аз ў беҳ донистааст… Пас шояд ин тавр бошад: «Эй дил, бари мо мабош бе дилбари мо…» Дар мисраи дувум баръакс, «дилбар»-и сонӣ бояд ба шакли «дил бари» навишта шавад.
Ва:

Дар баҳри яқин, ки дари таҳқиқ басест,
Гирдоб дар ў чу дому киштӣ нафасест,
Ҳар гўш садафи ҳалқаи чашмест пуроб,
Ҳар мавҷ ишорае зи абруи касест.

пешина
аз 323
навбатӣ