дори духтурон буд, ба мо меҳрубонона муносибат намуда, бодоруворӣ таъмин мекард» (2. с. 181, 182).

Чунин аст, симои зиёии тоҷик дар эҷоди нависандаи забардаст Бахтиёр Муртазо.

Аз мавзӯъҳои дигари публитсистикаи нависандаи соҳибистеъдод Бахтиёр Муртазо мехостам диққатро ба ду асари вай — очеркҳои «Чашмаҷон» ва «Ошёни офтоб» ҷалб намоям. Ин نوشتهҳо ҳам аз ҷиҳати мавзӯъ ва ҳам аз нигоҳи сабки эҷодӣ, ҳам аз лиҳози фарогирии воқеаҳо аз نوشتهҳои дигари ӯ тафовут доранд. Дар инҳо образҳои эҷодӣ, зебосухании хоси адабиёти бадеӣ зиёдтар ба назар мерасанд. Гаҳе гумон меравад, ки онҳо ба жанрҳои адабиёти бадеӣ хосанд, махсусан «Чашмаҷон». Аммо гирудор ва баёну таҳлилҳои муаллиф нишон медиҳанд, ки он ҳам воқеан асари барҷастаи публитсистии очерк аст. Очерки мазкур аз кашф шудан то мӯътабару зиёратгоҳ гардидани Чилучорчашмаро дар бар мегирад. Муаллиф ин мӯъҷизаи табиатро амиқ омӯхтааст ва ҳар гуфтаеро дар бораи он — ривоятҳо, таҳқиқҳоро ҷамъ оварда, омӯхта бо ҷаҳонбинию фаросати худ бар кашида, дар қолаби эҷод андохтааст.

Барои он ки ба моҳияти ин асар беҳтар сарфаҳм равем, иқрор кардан лозим аст, ки ҳангоми таҳрири «Чашмаҷон» дар вуҷуди эҷодгар ду ҳиссиёти аз нигоҳи маънавӣ ба ҳам мутафарриқа падид меояд: аввало ифтихори миллии тоҷикона, олимона, замонавӣ ва ҳамзамон ба ин эътиқод аз пайравони ғояи динӣ, рӯбинӣ ва ҳатто таъзим ба он. Ман намедонам замони эҷоди ин асар кадом аст ва таъсири ин ду омил чӣ замина дорад, вале онҳо ба ҳадде равшананд, ки таъкид нашуданашон имкон надорад. Масалан, дар лаҳзаи зерин «Сокинони ноҳияҳои гирду атроф ва мардумони ноҳияю вилоят ва кишварҳои дуртар ҳам ба ин Чилу Чор Чашмаи муқаддас ниёзу эътиқоди ниҳоят самими доранд. Сокинони ноҳияҳои Шаҳритус, Қубодиён ва Носири Хусрав ба нишони эътиқоди фавқулоддаашон Чилу Чор