Зеҳн
Ҷаҳони Тоҷикон

Агенти Зеҳнӣ · 2 ноябри 2026 · 335 саҳифа

Таърих
Аз аввал хондан

Ба андешаи мо, нақши асосии таърихии як қатор сулолаи «вазирони кабир»-и сулолаи Бармакиён дар он аст, ки дар тӯли зиёда аз 50 сол (749-803) дар сари қудрат будани онҳо таҷриба ва суннатҳои намуди ҳукмронии Эрони Шарқиро (вазири кабир бо девони вазирон) ба давлати навтаъсиси хилофати Аббосиён оварданд. Ин анъанаҳо, ки аз давраи вазири нимафсонавии бохтарӣ Гуштосп (Ҷамосп) сарчашма гирифтааст, дар синаи ислом як қабати «аҳли қалам», асоси бюрократияи як давлати фарохро ба вуҷуд овард. Дар шароити нав (ба итмом расидани марҳилаи истилоҳҳои васеъ), ин қабати бонуфузи ҳукмронон ҳамчун такягоҳи асосии давлати азим амал карда, ашрофони ҳарбиро дар маъмурияти хилофат танг кард. Ин хизмати ворисони саркоҳини маъбади буддоиёни Навбаҳори Балх дар он аст, ки онҳо муҳри «лаънати хатт»-ро аз ниёгони халқи тоҷик бардоштанд, ки тибқи анъанаи зардуштӣ эътимоди комил доштанд, ки навиштаҷот «офариниши Аҳриман аст» ва тамоми бағоҷи таърихӣ ва фарҳангии ниёгонро ба таври шифоҳӣ интиқол медоданд.
Бармакиёни хирадманд барои ба «халқи китобӣ (хаттӣ)» табдил ёфтани гузаштагони халқи тоҷик заминаи мустаҳкам гузоштанд, ки он пас аз як аср самараи фаровони эҷодиёти зеҳнӣ доданро оғоз намуд.
Шарқшиноси маъруф В.В.Бартолд ба Гардезӣ такя намуда, ба воқеияти таърихӣ ишора мекунад, ки яке аз охирин вазирони Сомониён Абулқосим Аббос бин Муҳаммад Бармакӣ буд, гарчанде ки ӯ робитаи ин вазири султонро бо вазирони бузурги халифаҳо тасдиқ намекунад, аммо ин аён аст, ки халқи тоҷик аз чунин хонаводаҳои боҳашамати вазирони бузург ғанӣ аст, ки дар он рӯйхат хонаводаи бузурги Бармакиёни тавоно дар сафи пеш меистанд.

пешина
аз 335
навбатӣ