– Гумонат, ки ман кўдакам, намефаҳмам? – гуфт мулоим Андрей ва баргашта, боз ба қади раҳ чашм давонд. – Ҳамаашро мефаҳмам. Аслан... чӣ ҳодиса рух дод? Ба хаёлам ҳеҷ... Гап дар бораи Хаскаш бошад, ман ўро дар маркази ноҳия аз шумо пештар дидам; чандпула одам буданашро ҳам дина... аз ту зудтар пай бурдам.
– Аммо эътибор накардӣ?
– Албатта. Чунки аз рўи ваъда наомаданаш... Сабаби ин маълум: дирўз ту ба вай гуфтӣ, ки дар масъалаи ба институт дохил шудани писараш мадад расонда наметавонӣ.
– Дуруст гуфтам.
– Дуруст ки бошад, вай... эҳтимол қаҳраш хеста, аз вохўрӣ ба ту пушаймон гардида, моро ба ихтиёри худамон гузошт; ваъда карду барқасд наомад. Шояд барои заҳмати бефоидааш моро ҷазо додан мехост.
– О ин номардӣ-ку! Ба умеди вай... ту аз ҳавопаймо монӣ, чӣ мешуд?
– Ҳеҷ чиз намешуд.
Ҳамин дам «Волга» лангар хўрда, ба суръати баланд аз паҳлуи онҳо гузашт.
– Дидед, пур... – гуфт Зафарбек.
– Сарашу равғанаш! – тамасхур кард Мансур. – Пур меравад ё холӣ, ман ба вай дигар кор надорам.
– Баъзан кор доштан лозим. Вагарна Хаскаш барин одамони гургтабиат, ба илова рўбаҳи маккор дунёро меолонанд; безеб мекунанд дунёро!
Ин суханони Зафарбек дар як эътирози омехта ба таассуфу дард гўё аз қаъри дили ў берун омада, Мансурро даме ба андеша бурданд.
Рост мегўяд, рост...
Имрўз фиреб хўрдани вай, яқин зиқ шудани дўсташ низ – ҳеҷ қисса не, фаромўш мегарданд.
Лекин аз даҳ, ё аз сад нафар якта бошанд ҳам, дар рўи замин беҷазо мондани хаскашҳо хавфнок аст.
Оре, хавф доранд чунин тоифа! Барои ҷамъият, барои ҳар навҷавони ҳанўз хом, ки рафтору кирдори онҳоро ба ду чашми сар дида, эҳтимол ҳаваси пулу моли муфт ҳам мекунанд...
– Вай ҳоло тахмин зад, ки ман шуморо то Шаҳр мебарам, – гуфт Зафарбек.
– Аз куҷо медонед? – пурсид Мансур.
– Медонам. Сабаб чист, ки ман мағзи ҳар нағмаи ўро, ҳар нимкосаи таки косаашро қариб ҳамеша ҳис мекунам. Вай ҳам хислати маро хуб медонад; медонад, ки агар ман касеро ба мошинам шинонам, ҳаргиз дар нимароҳ намемонам.
– Пас моро то Шаҳр мебаред?
– Набошад чӣ! Ман дар худи деҳа якбора ба ин қарор омада будам.
– Ташаккур.
– Бигузор ин дафъа ҳам тахмини Хаскаши мо рост барояд, – хандид ў. – Вале аз Раҳи калон гузашта меравем.
Масофаи байни Пулихокӣ то Шаҳр наздику... қисми бисёраш шағалпўш, баъзан ҳатто вайрон.
– Аз куҷое ки рондан хоҳед, ихтиёр ба худатон. Сиҳатсаломат ба Шаҳр расем, кифоя.
– Мерасем, нарасида чӣ...
Вай баъд аз даҳ-дувоздаҳ дақиқа як хамгаштро гузашта, ба дуроҳае расиду мошинро ба дасти рост гардонд. «Запарожетс» чаққон мерафт.
Зафарбек хурсанд буд; зери лаб кадом оҳанги шўхро замзама мекард.
Андрей ба вай дар рағбат гўш дода, чеҳрааш шукуфон, гоҳо дар ҳавои банизоми он оҳанг калла меҷунбонд.
Ягон даҳ дақиқаи дигар гузашту...
Ба Раҳи калон расиданд ва Зафарбек:
– Ана, боз Хаскаш! – гуфт.
Дўстон ба пеш нигариста, дар як тарафи раҳ, дуртар аз ошхонаи пастаки назарногир, дар байни ду-се мошини ҳархелаву қариб бист нафар одам...
«Волга»-и Хаскашро диданд.
Вай акнун рў ба маркази ноҳия меистод.
Худаш ба чор-панҷ нафар зану мард, ки дар гирди ў ҷамъ омада буданд, чизе мегуфт.