Зеҳн
САВОДИ РАСОНАВӢ ВА ИТТИЛООТӢ

Маводҳои методӣ барои омӯзгорони синфҳои 9-11, ки фанни Инсон ва ҷомеа (Ҷомеашиносӣ/Ҳуқуқшиносӣ) дарс медиҳанд, тавсия шудааст.

Агенти Зеҳнӣ · 13 октябри 2026 · 126 саҳифа

Ҷомеа
Аз аввал хондан

Мавзӯҳои аҳамияти иҷтимоӣ дошта дар муштарӣ кам шавқ ва эътибори кам нисбати хабарҳо оиди ҷиноят, шавҳат, таҷовуз (агрессия) дорад. Ин аз он вобастагӣ дорад, ки ВАО кадом мӯҳтаво (контентро) барои ҷалб намудани муштариёни худ интихоб мекунад. Сармуҳаррирони баъзе нашрияҳо зиёд шудани хабарҳои таркиби ҷиноят доштаро бо шавқ ва талаботи муштариён вобаста эъзоҳ медиҳанд.

Бо ин тариқ муштариён бо шавқ ва талаботҳои худ ба мавзӯҳои муайяни ВАО таъсир мерасонанд, аммо намунаҳои мусбии таъсир низ вуҷуд доранд. Инак, дар асоси тадқиқотҳои солҳои пешин гузаронида шуда оиди афзалияти тамошобинон, қирғизистониҳо мехостан зиёдтар барномаҳои дилхушкунӣ ва маърифатӣ, нисбати барномаҳои сиёсӣ дидан мехоҳанд. Пас аз он дар расонаҳо зиёдтар аз рӯи шавқи муштариён маводҳо пешниҳод шуданд, инчунин рӯзноманигорон ба мавзӯҳои иқтисодӣ – иҷтимоӣ низ эътибор дода истодаанд.

Мӯҳтавои (Контенти) ВАО аз рекламадиҳанда ва муассисон вобастагӣ дорад. Масалан, нашрияҳо ба рекламадиҳандагони бузург мутобиқшавиро (лоялҳностҳ) нишон медиҳанд. Корпоратсия бо ВАО зич ҳамкорӣ мекунанд, бо маблағи тиҷорат лоиҳаҳои якҷоя (рубрикаҳо, барномаҳои телевизионӣ ва ғайра) амалӣ менамоянд. Ҳастанд ҳолатҳое, ки маводи рӯзноманигорон шаъни корпоратсияро паст мезанад, аммо ин мавод нашр намешавад, ба эфир намеравад, чунки ВАО нисбати маблағгузор мутобиқан (лоялҳно) нигоҳ медорад.

Фактҳои аҷоиб: дар Кореяи ҷанубӣ бузургтарин компанияи рекламадиҳанда Samsung мебошад. Рӯзноманигори ин давлат Субин Ким дар интервюи худ тавассути ТВ-барномаи Capital (Кқргқзстан - КТРК) гуфта буд – « ягон расонаи Кореяи Ҷанубубӣ бе рекламаи Samsung фаъолият бурда наметавонад , чунки компания ҳамасола барои реклама 2 млрд доллар сарф мекунад». Агар ягон маводе, ки обрӯи ин компанияро паст занад дарҷ намешаванд, чунки компания мумкин аст бо расонаҳоиин давлатҳо Шартномаи ҳамкориро қатъ кунад.
Дигар мисол низ вуҷуд дорад, озодии сухан дар ҳар як давлат аз сатҳи демократикунонии ҷомеа вобастагӣ дорад. Аз гуфтаҳои сармуҳарири овозадори TheShpiegel Матиаса Штраййа – и Германия, даромади зиёдро нашрияи ӯ дар асоси Шарнома аз рекламадиҳанда – компанияи Apple мегирад. Аммо, ин нашрия дар бораи шароити кории компанияи мазкур дар заводҳои Ҷумҳурии Чин мақола ба нашр додааст. Ин як мисоли дар ҷомеаи демократикунонида шуда чӣ тавр тиҷорат ва расона ҳамкорӣ карда метавонад. Барои мисол дар рейтинги озодии сухани FreedomHouse дар соли 2015 Кореяи Ҷанубӣ 33 ҷойро ишғол мекунад ва қисман озод ба ҳисоб меравад. Германия бошад дар ин рейтинг мавқеи 18 – умро ишғол намуда давлати , ки озодии сухан дорад эътироф шудааст. Қирғизистон бошад дар ин рейтинг мавқеи 67 – ро ишғол намуда «расонаи маҳдудшуда» (нашриёти побанд; несвободная пресса) ба ҳисоб меравад.

пешина
аз 126
навбатӣ