Соати шаши пагоҳӣ дастаҳо, ҳар кадом алоҳида, назди соҳил ноништо карданд. Дарёи Сурхоб хеле паст шуда бошад ҳам, ҳанӯз обаш аст. Дарахтони ба соҳил наздик ҳанӯз сабз ва шодобанд. Аммо боғу замин он сӯи соҳил аллакай ҳама зарду сурх шуда, ранги тирамоҳро гирифтааст.
Хабар омад, ки бригадаи 16-ум баъд аз ним соат мерасад. Ротии Загоро дар зери ду беди калон, ки байнашон регзор аст, ҷой интихоб кардааст. Лекин рота нуҳ нафар қурбонӣ дод, ҳафт нафар захмӣ шуд.
Ротии Давлат ва ротии 1-юми полке, ки аз Термез омада буд, поёнтар, зери бедҳои қатор ҷойгиранд. Коргарони штаб болотар дар соҳили дарё нишастаанд. Чернов ҳам он ҷост. Дар назди баъзе ротаҳо ҳанӯз харбузаю тарбуз, дирӯз овардаашон тӯп-тӯп намудоранд. Аз дирӯз, вақте ки хабари парондани деҳқон омад, дигар касе барои харбуза нарафт. Харбузаву тарбузҳои ҳамин бударо низ бисёриҳо намехӯранд. Аз гулӯ намегузарад. Кузмини ҳамъярокаш онҳоро ба хуни ноҳақ олуда кард.
Ҳоло ҳаво салқин аст. Шамолаки дарё беист мевазад. Боз як соат мегузаду пас офтоб ҳама ҷойро гарм мекунад. Ва ҳама ҷондор мисли дирӯз аз гармӣ дилгиру бемадор мешаванд.
Ноништо бештар гӯшт аст. Нон ба ҳама нарасид. Ротии Давлат бе нон монд.
Дирӯз Чилла бо одамонаш деҳаҳои атрофро чарх зада, ним халта барини калон ёфта буд. Чернов иштиҳо надошт, хесту лаби дарё рафта даст шуст. Харбузаро Кузмин дирӯз даст баста ба зиндон равон карда бошад ҳам, алами дилам паст нашудааст. Андешид, ки ин ҷанг ҷанги наҳс аст. Мудом ошуфта ва дар изтироб аст. Наход деҳқон душман бошад? Ҳамон бойаш ҳам душман нест... Кӯшиш кунад Анварро тамом кунад, меравад. Маҷбур кунанд ҳам, намеистад. Охир касбу кори ӯ дигар аст. Пеши назараш симои бобояш пайдо шуд. Ҳар гоҳе асабӣ шавад, ин симо рӯбарӯяш меояд. Чернов ғазабашро ба сари бобо рехт. “Муҳтарам Димитрий Чернов, он ислоҳоту инқилобе, ки бароиш умратро хазон кардӣ, мо ҳам ҳавасманди он шудем, он қадар моле набудааст. Маҳсулаш хунрезию дарду дилсиёҳӣ. Худат ҳам ба ҷои ман мешудию ин рӯзҳоро медидӣ, чаро фикр намекардӣ.” Ӯ пас гашта дид, ки Муҳаммадшариф ба қарчи харбузае, ки Ершов бурида наздаш мегузорад, даст намерасонад. Лекин Ниёз омад, ки иштиҳо мехӯрад. Пас маълум мешавад, ки захмаш рӯ ба беҳбудӣ овардааст.
Ҳангоме ки бригадаи 16-ум расид, дами субҳ ба роҳ баромаданд. Чапару Ниёзов Ниёзро ба ҷойи марҳум Мирзоев Манучеҳр сардори взвод таъйин кард.
Тафси рӯз сардори взводи ақибгоҳ Чилла хабар расонд, ки хӯроки нисфирӯзӣ далда аст. Худашон гандум даравидаю онро бо кӯба кӯфтаанд. Чунки дар ин наздикиҳо на осиё мондаасту на осиёбон, ки гандумро орд кунанд.
Чернов, ки дилозурда буд, дилозурдатар шуд. Соли гузашта дар ин тарафҳо пеш чӣ қадар деҳаҳои обод буданд. Ҳоло ба ҷояшон тӯда-тӯда чордеворҳои беҷон мондаанду бас.
Соате гузашту нуҳ нафар оилаи фирориро диданд, ки занону кӯдакошон дар болои харҳои бордор савор мераванд. Яке юғу омочашро ҳам бор кардааст.
Онҳоро дида маркабҳоро задаю тела карда бо овози баланд дашном карданд.