Бист гуфтор аз маънавият

Камолиддин Садриддинзода Айнӣ. Ин «Бист гуфтор аз маънавият»-и тоҷикон аст, ки дар таърихи адаби порсӣ ҳамеша гўшрас ва ҳушрас буду ҳаст. Агар чи гоҳ-гоҳ кўшиши нодидаву ношунида карданҳо рух медод, фарзандони боҳамияте буданд, ки садо баланд мекарданд.
Агенти Зеҳнӣ · 5 октябри 2026 · 235 саҳифа
Баҳром хилъати занонаро дар бар карда ва дукро дар даст гирифта ба маърази намоиши шоҳ, ки аз ҷасорат ва диловариҳои вай ба хубӣ огоҳ буданд, қарор мегирад.
Лашкариён аз ин манзараи таҳқиромез ба хашм омада, таҳрик мешаванд.
Ба ҳамин васила Баҳром тавонист, ки аз онҳо барои шўриш дар баробари шоҳ истифода кунад. Боз як ҳодисаи асроромези дигар сабаби исёни Баҳром мешавад.
Баҳром дар аснои шикор ба чаманзоре мерасад ва дар он ҷо қасри зебоеро мебинад. Баҳром худаш ба қаср ворид мешавад ва ҳамроҳони худро дар хориҷ мегузорад. Онҳо фақат дар айвони қаср зани бисёр зебоеро мебинанд, ки бар тахти шоҳонае нишастааст. Баҳром ҳамин, ки вориди қаср мешавад, ҳамоно тағйироте дар ҳоли вай рўй медиҳад. Агар то ҳол вай даъвои сардории сипоҳро дошт, акнун ба хаёли подшоҳӣ ва тасоҳуби тоҷу тахт меафтад. Барои анҷоми ин манзур фақат як чиз - аз миён бардоштани валиаҳди қонунӣ ва пешгирӣ аз салтанати Хусрави Парвиз лозим буд.
Баҳром ба номи Хусрав пул сикка зад ва ба ҳар марзбон нома навишт ва ба вай эълом кард, ки ў Хусравро шоҳ мешиносад на ҳар марзбонро.
Баҳром тахмин зада буд, ки шоҳи бадгумон ба ин сухан бовар хоҳад кард ва писари худ Хусравро мекушад. Аммо ин найранги Баҳром фақат то ҳудуде анҷом мегирад. Ҳурмуз ба қатли Хусрав фармон медиҳад. Хусрав ба мавқеъ аз воқеа хабар ёфта, ба Озарбойҷон фирор мекунад. Шоҳ лашкаре ба таъқиби вай мефиристад. То расидани лашкари шоҳ ба Озарбойҷон Хусрав низ гурўҳеро ҷамъ карда, бо онҳо ба муқобала мепардозад.
Дар ин айём ду бародари зани шоҳ – Бандуя ва Густаҳам, ки зиндонӣ шуда буданд, ба василае худро озод карда, ба шўриш пардохтанд ва ба қасри подшоҳ ворид шуданд ва чашмони Ҳурмузро мил кашида кўр карданд ва чун одами нобино қодир ба салтанат нест, маснади подшоҳӣ ба Хусрав мерасад.
Дар ин вақт Баҳром ба пойтахт ҳуҷум карда, Хусравро мағлуб мекунад ва Ҳурмузро мекушад ва худаш ба тахти подшоҳӣ менишинад.
Хусрав барои дархости кўмак ба Византия – Рум меравад ва бо духтари Қайсар издивоҷ карда, бо лашкари Рум ба сўи Баҳром меояд. Дар ду ҷанги аввал муваффақияте ҳосил намешавад. Аммо дар ҷанги саввум Баҳром тамоман мағлуб мешавад. Баҳром фирор карда, ба дарбори Хоқони Чин паноҳанда мешавад ва дар он ҷо қарорҳое гузаронида бо духтари Хоқон издивоҷ мекунад. Аммо дар охир бо дасисаҳои Хусрав кушта мешавад.
Хусрав холҳои (тағоҳои) осиро нобуд кард ва аз духтари Қайсар писаре ба дунё омад, ки ўро Шерўя номиданд. Фирдавсӣ дар ҳамин замон достони «Хусраву Ширин»-ро сурудааст.
Хусрав дар пирӣ рафтори пешини худро тағйир дода, дар ҳаққи дарбориён бадрафторӣ оғоз мекунад. Онҳо барои раҳоӣ аз ситами подшоҳ ба чораи ҷавобӣ баромаданд ва Шерўяро, ки бо фармони падар дар зиндоне буд, озод карданд. Шерўя хостори издивоҷ бо Ширин шуд ва падарашро кушт. Аммо Ширин ҳам бо худкушӣ ба ҳаёти худ хотима дод.
Бо марги Хусрав фармонравоии Сосониён халалпазир шуд. Охирин подшоҳи Сосонӣ Яздигурд – агарчӣ барои истеҳкоми салтанат тасмим гирифта, аммо бо ҳуҷуми аъроб ба Эрон ба натиҷае нарасид.

Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор
Саломатӣ
Дунё