Чу пил, ар пил бошад одамирӯй,
Чу шеър, ар шер бошад анбаринмӯй.
(Низокӣ)

Чун ту ба боғ бигзарӣ, гул нарасад ба бӯи ту,
Лек расад ба қоматат сарв, агар равон шавад.
(Хусрав)

Моҳӣ, ар моҳи фалакро аз камон абрӯ бувад,
Сарвӣ, ар сарви саҳиро анбарин гесӯ бувад.
(Хусрав)

Аз рӯи моҳият миёни ташбеҳи баргашта ва шартӣ фарқ кам аст, фарқ танҳо дар шакли зоҳирист: Агар гӯем: «қомати ту сарв аст, вале сарв равон надорад», ташбеҳи баргашта мешавад. Агар гӯем, ки сарв ба қомати ту он гоҳ монанд мешавад, ки равон дошта бошад, ташбеҳи шартӣ мегардад. Барои равшантар фаҳмидани ин намуди моҳиятан наздик мисолҳои ҳар кадомро бояд ба ҳам муқоиса кард.

Ташбеҳи акс

Нависанда ду чизро ба якдигар ба таври такрори акс (чаппа) монанд мекунад. Ҳамчун ташбеҳи лаб ба зулф ва зулф ба шаб, наъл ба ҳилол ва ҳилол ба наъл;

Пушти замин чу рӯи фалак гашта аз салоҳ
Рӯи фалак чу пушти замин гашта аз ғубор.
Аз сумми маркабон шуда монандӣ гор кӯҳ,
Аз ҷисми куштагон шуда монандӣ кӯҳ гор.
(Рашиди Ватвот)

Шом карда чу субҳ зард либос,
Субҳ карда чу шом тирашиор.

Лола ба рӯи хубат монад, ки сурхрӯй аст,
Рӯят ба лола монад, з-он рӯ ки хол дорад.

Ташбеҳи баробар

(Тасвия)

Ташбеҳи баробар он аст, ки нависанда сифатеро баён мекунад, ки ҳам ба ошиқ ва ҳам ба маъшуқ оид аст.
Ин санъатро тасвия мегӯянд, ки ба тоҷикӣ баробар гуфтан аст. Инчунин муздаваҷ ҳам мемонад, ки ба маънои ҷуфтшуда меояд.
Мисол аз Мантиқӣ ном шоир: