БАНДАКИ ИЗОФӢ ДАР АРУЗ

Аз рӯи принцип бояд касраи изофӣ, яъне бандаки изофӣ ҳамчун ҳиҷои кӯтоҳ ба кор равад. Вале гоҳо, агар, ба муқобили ҳиҷои дарозии мисраи муқобил афтад, ки он дар айни ҳол мувофиқи вазн бошад, ба ишбоъ, яъне пурра талаффуз шуда, дароз ҳисоб меёбад.

Бинобар ин дар вақти тактеи мисраи аввал аз рӯи эҳтиёт ба зери бандаки изофӣ аломати нимқавси хатчадор (◡) монда мешавад. Вақте ки тактеи ҳар ду мисраи тамом шуд, аз рӯи вазни матлуб рукнҳо андоза карда мешавад ва баъд аз маълум шудани он ки бандаки изофӣ ба вазифаи ҳиҷои кӯтоҳ омадааст ё дароз, аломати матлуб бо баробар омадани рукнҳои вазни қонунӣ монда мешавад. Чунон ки дар мисраи дуюми байти зеринӣ Низомӣ бандаки изофӣ дар рукни якум дароз ва дар рукни дуюм кӯтоҳ омадааст;

Майн он мурғам, ки бо гулҳо паридам,
Ҳавои гарми тобистон надодам.

Мафойлун мафойлун фаӯлун.
V — — — / V — — — / V — —

ФАККИ ИЗОФАТ

(ё таркӣ изофат)

Баъзан дар шеър бандаки изофӣ (и) фурӯгузор мешавад, ки инро дар арӯз факки изофат меноманд. Чунон ки дар ин байтҳо дида мешавад:

Ҳамон Гев гуфт: ин шикори ман аст,
Ҳамон сӯхта(и) кӯҳ кори ман аст.
(Фирдавсӣ).

Бӯй расво кард макрандешро,
Пил донад бӯйи бачча(и) хешро.
(Румӣ).

Бар он роҳу расм офаринхон шуданд,
Ҷаҳонҷӯйро банда(и) фармон шуданд.
(Низомӣ).

Дар забони халқ якчанд таркиб ҳаст, ки аслан бандаки изофӣ дошта бошад ҳам, аз пур гуфтан рафта-рафта тарк ва ба як маъно хос шудааст. Ҳамчун додар(и) арӯс, падар(и) арӯс, модар(и) арӯс; модар(и) шӯй, падар(и) шӯй ва монандӣ инҳо.

Инчунин чӣ дар забони классикӣ, чӣ дар забони адабии