Ин бахш барои меъмори нармафзор аҳамияти махсус дорад, зеро масъала танҳо интихоби модел нест. Моделро бояд дар паҳлуи қисматҳои қатъӣ ва қобили аудити система ҷой дод.

6.1. Детерминистӣ будан маҳз чист?

Фарз кунед, дар системаи бонкӣ қоидае ҳаст: агар бақияи дастрас аз маблағи интиқол камтар бошад, амалиёт рад шавад.

Агар бақия 10 миллион ва маблағи интиқол 12 миллион бошад, ҷавоб равшан аст. Бо вуруд ва ҳолати яксон система бояд ҳамон қарорро такрор кунад.

Функсияи детерминистӣ бо вуруд ва ҳолати яксон баромади яксон медиҳад. Аммо детерминистӣ буданро набояд бо дуруст будан омехта кард.

Функсияе, ки андозро ҳамеша 50 фоиз ҳисоб мекунад, метавонад комилан детерминистӣ ва ҳамзамон комилан нодуруст бошад.

Пас, детерминистӣ будан ба такрорпазирӣ марбут аст; дурустӣ ба мувофиқат бо талабот ё воқеият.

6.2. Модели оморӣ ҳатман иҷрои тасодуфӣ надорад

Шабакаи нейронӣ бо вазнҳои собит ва вуруди яксон метавонад ҳар дафъа маҳз ҳамон ададро тавлид кунад. Пас, худи гузариши рӯ ба пеш метавонад детерминистӣ бошад.

Он чизе, ки оморӣ аст, робитаест, ки модел барои масъала омӯхтааст, ва эҳтимоли хатои он рӯйи намунаҳои нав.

Дар моделҳои тавлидкунанда қабати дигаре низ ҳаст: усули тавлид метавонад аз намунагирӣ истифода кунад. Дар натиҷа ҳатто бо вуруд ва вазнҳои яксон баромадҳои гуногун ба вуҷуд меоянд.

Аз ин рӯ, ҷумлаи «зеҳни сунъӣ ғайриқатъӣ аст» аз ҳад зиёд умумӣ мебошад. Меъмор бояд бипурсад: номуайянӣ маҳз аз куҷо меояд — аз табиати омории модел, тафсири баҳо, намунагирӣ ҳангоми тавлид, додаҳои тағйирёбанда ё контексти дигар?

6.3. Хатои модел ва баги нармафзор

Фарз кунед, модел ба амалиёти воқеан қаллобӣ баҳои 0.18 додааст ва система онро иҷозат додааст. Оё модел баг дорад?

Ҷавоб ҳатман мисли нармафзори классикӣ нест. Агар ҳисобҳои матритсавӣ нодуруст амалӣ шуда бошанд ё сервиси табдили асъор воҳидро хато табдил диҳад, баги нармафзор дорем.

Аммо агар ҳамаи ҳисобҳо дуруст анҷом шуда бошанд ва модел як намунаро нодуруст гурӯҳбандӣ кунад, ин метавонад хатои омории модел ва як қисми сатҳи хатои интизоршавандаи он бошад.

Ин фарқ барои таҳлили сабаби аслии мушкил муҳим аст. Аз нигоҳи корбар ҳамаи ҳолатҳо шояд бо ҷумлаи «система хато кард» анҷом ёбанд. Вале меъмор бояд байни вайроншавии сервис, хатои додаҳо, хатои хусусиятҳо, хатои модел, тағйири тақсимот ва хатои сиёсати қабули қарор фарқ гузорад.

6.4. Нокомии маъноӣ дар моделҳои тавлидкунанда

Дар системаи бар модели забонӣ асосёфта сервис метавонад аз нигоҳи амалиётӣ комилан солим бошад: дархости шабакавӣ муваффақ аст, сохтори ҷавоб дуруст аст, таъхир муносиб аст ва ягон истисно рух надодааст.

Аммо муҳтавои ҷавоб метавонад аз нигоҳи воқеият нодуруст бошад.

Дар чунин ҳолат ҳамаи нишондиҳандаҳои анъанавии саломатии сервис сабзанд, вале маҳсулот аз нигоҳи маъноӣ ноком шудааст.

Ин навъи нокомӣ яке аз сабабҳоест, ки баҳогузорӣ ва мониторинги системаи зеҳни сунъиро аз назорати танҳо инфрасохтор ҷудо мекунад.

6.5. Ҳадди қарор: табдил додани пешгӯӣ ба қарор

Фарз кунед, модели қаллобӣ баҳои 0.81 тавлид мекунад. Ҳастаи бонкӣ бо «0.81» ба танҳоӣ коре карда наметавонад. Бояд амале чун иҷозат додан, боздоштан ё фиристодан ба баррасӣ интихоб шавад.

Дар ҳамин ҷо қабати қабули қарор ворид мешавад:

Агар баҳои қаллобӣ ≥ 0.8 бошад → амалиёт муваққатан боздошта шавад  

0.8 ҳадди қарор аст.

Агар модел барои ҳамон амалиёт 0.79 диҳад ва ҳадд 0.8 бошад, қарор метавонад иҷозат додан бошад. Агар бе тағйири модел ҳадд ба 0.75 паст карда шавад, ҳамон баҳо ба қарори дигар меорад.

Пас, баромади модел ва қарори тиҷоратӣ як чиз нестанд.

Пешгӯӣ ≠ Қарор

Интихоби ҳадд низ танҳо масъалаи техникӣ нест. Паст кардани он метавонад қаллобиҳои бештарро ошкор кунад, вале амалиёти солими бештарро низ иштибоҳан боздорад.

Баланд кардани ҳадд метавонад огоҳиҳои бардурӯғро кам кунад, вале қаллобиҳои бештарро аз даст диҳад.

Арзиши ҳар навъи хато ба фаъолияти тиҷоратӣ, қонун ва таҷрибаи муштарӣ вобаста аст.

6.6. Чаро баррасии инсонӣ метавонад қисми доимии меъморӣ бошад?

Баъзан мегӯянд: «Ҳоло инсонро ба раванд ворид мекунем, то модел беҳтар шавад, баъд ӯро хориҷ мекунем».

Ин роҳ дар баъзе маҳсулот метавонад дуруст бошад. Аммо дар соҳаҳои хавфнок баррасии инсонӣ метавонад назорати доимӣ бошад.

Меъморӣ метавонад минтақаҳои гуногуни хавфро муайян кунад:

Хавф < 0.2        → тасдиқи худкор  
0.2 ≤ хавф < 0.8  → баррасии инсонӣ  
Хавф ≥ 0.8        → боздоштани муваққатии амалиёт  

Ададҳо танҳо мисоланд. Нукта ин аст, ки модел ҳатман соҳиби ихтиёри ниҳоӣ нест.

Нақши модел метавонад баҳогузорӣ ё кумак ба қабули қарор бошад. Дар баъзе минтақаҳо ихтиёри ниҳоӣ ба инсон ё сиёсати қатъӣ супурда мешавад.

6.7. Роҳи эҳтиётӣ ва коҳиши идорашавандаи хизматрасонӣ

Агар сервиси модел дастнорас шавад, оё тамоми коркарди амалиёт бояд қатъ гардад? Ҷавоб ба ҳассосияти фаъолияти тиҷоратӣ вобаста аст.

Мумкин аст муҳаррики кӯҳнаи қоидаҳо ҳамчун роҳи эҳтиётӣ фаъол шавад, амалиёти муайян ба баррасии инсонӣ раванд ё танҳо амалиёти хавфнок маҳдуд шаванд.

Принсипи муҳим ин аст, ки вайроншавии ҷузъи зеҳни сунъӣ ҳатман ба вайроншавии пурраи маҳсулот табдил наёбад.

Роҳи эҳтиётӣ танҳо барои қатъи сервис нест. Додаҳои нопурра, вуруди берун аз доираи маъмулӣ, баҳои беэътибор ё шароите, ки модел барои он дуруст омӯзонида нашудааст, низ метавонанд роҳи бехатартарро фаъол кунанд.

6.8. Мониторинги системаи зеҳни сунъӣ аз протсессор ва хотира фаротар аст

Дар сервиси маъмулӣ истифодаи протсессор, хотира, таъхир, шумораи хатоҳо ва дастрасӣ чен карда мешаванд. Ҳамаи ин барои сервиси модел низ заруранд, вале кофӣ нестанд.

Тасаввур кунед, ки сервиси модел 99.99 фоиз дастрас аст ва таъхири миёнааш 40 миллисония мебошад. Аммо дар се моҳи охир намунаҳои қаллобӣ тағйир ёфтаанд ва сифати ошкорсозӣ сахт паст шудааст.

Аз нигоҳи инфрасохтор сервис солим аст, аз нигоҳи тиҷоратӣ бошад — нодуруст кор мекунад.

Пас, рафтори модел низ бояд назорат шавад: тақсимоти вурудҳо, ҳиссаи амалиёти шубҳанок қайдшуда, тағйири баҳои миёна, натиҷаи воқеӣ баъди маълум шудани ҳақиқати ниҳоӣ ва дигар нишонаҳои рафторӣ.

Баррасии мафҳумҳои ҷойивазкунии додаҳо ва мониторинги модел аз доираи ин навишта берун аст.

6.9. Кадом чизҳоро набояд ба модел супурд?

Агар қоидаҳо гӯянд, ки интиқол ба ҳисоби дар рӯйхати таҳримҳо буда манъ аст, ин талабот эҳтимолӣ нест. Модел набояд бигӯяд: «Бо эҳтимоли 94 фоиз бояд баста шавад».

Ҳамин мантиқ барои назорати дастрасӣ низ дуруст аст. Агар корбар иҷозати дидани ҳисоберо надошта бошад, модел набояд дар бораи иҷозати ӯ тахмин кунад.

Мувофиқати дафтари кулли молиявӣ, маҳдудиятҳои пойгоҳи додаҳо, иҷозатҳо ва бисёре аз назоратҳои амниятӣ ва ҳуқуқӣ бояд детерминистӣ бимонанд.

Масъулияти муҳими меъмор муайян кардани он аст, ки кадом қарор барои рафтори омӯхташуда муносиб аст, кадом қарор бояд қоидаи ошкор бимонад ва дар куҷо модел танҳо нақши ёвари қабули қарорро дошта бошад.

6.10. Баромади моделро ба ҳақиқати соҳаи масъала табдил надиҳед

Агар модел баҳои қаллобии 0.91 тавлид кунад, тарҳрезии хатарнок он аст, ки фавран дар система сабт шавад: «Ин амалиёт бешубҳа қаллобӣ аст».

Баҳои модел як арзёбӣ аст. Ҳақиқати ниҳоӣ метавонад баъдтар тавассути таҳқиқ маълум шавад. Меъмории беҳтар ин мафҳумҳоро ҷудо нигоҳ медорад.

Арзёбии_хавф:  
    нусхаи_модел  
    баҳои_модел  
    вақти_арзёбӣ  
    нусхаи_сиёсат  
    қарори_система  
    натиҷаи_баррасии_инсонӣ  
    ҳақиқати_ниҳоӣ  

Ин ҷудокунӣ барои аудит ва пайгирӣ муҳим аст. Агар баъди шаш моҳ муштарӣ эътироз кунад, бояд фаҳмонда тавонем, ки кадом нусхаи модел истифода шуд, чӣ баҳо тавлид гардид, кадом сиёсати қабули қарор фаъол буд ва натиҷаи баррасӣ чӣ буд.

6.11. Меъмории сода, вале пухта барои ошкорсозии қаллобӣ

Амалиёт аввал ба қабати қатъӣ ворид мешавад. Ҳувият, иҷозат, бақия, ҳолати ҳисоб ва қоидаҳои ҳуқуқӣ санҷида мешаванд.

Агар амалиёт дар ҳамин марҳила ғайримуҷоз бошад, модел набояд ин қоидаро тахмин кунад.