Нобакор аст ҳар касе, к-ӯ гуфту монд,
Гуфтаи нокардаро вай “карда” хонд.
Кист мусалмон? Гар амал ногуфта кард,
Дар раҳи ҳақ даст ба дил олуфта кард.
Варна чӣ суд хондани панҷ вақт намоз,
Гар пасаш орад ба мардум ранҷу оз.
Хуб ба маъниш боз рав, ай худпараст,
Дар қади ҳар “вой” хондан маънӣ ҳаст.
Ай мусаллӣ, каҷ асту бас хатост,
Гар зи маънӣ холӣ аст, он норавост.
Гар намоз мехонӣ, бо дил қасд кун,
Дил ба ёр биспору кор бар даст кун.
...

Ҳаким писари Ҳизом (р.а.) чунин ривоят мекунад, ки рӯзе аз Паёмбари акрам, Муҳаммади мустафо (с.а.в.) чунин суол мекунад: “Ё Расулаллоҳ! Араайта ашёъа кунту атаҳаннасу биҳо фӣ ал-Ҷоҳилиййати мин садақатин ав атақатин василати раҳим, фаҳал фийҳо мин аҷрин?”, яъне, “Ё Расули Худо!
Оё корҳои хубе, ки ба манзури ибодат (яъне, дар кӯшиши некӣ намудану хушнуд намудани Худо) дар замони Ҷоҳилият (яъне, пеш аз Ислом) анҷом додаам аз қабили некиву эҳсон ва озод кардани банда ва ба ҷой овардани силаи раҳм (яъне, бо хешу ақрабо ва наздикон муомилаи нек намудану пойдор доштани қаробатӣ), аҷру подоше дорад?

Паёмбари акрам (с.а.в.) чунин ҷавоб медиҳад: “Асламта ало мо салафа мин
хайрин”, яъне, ай “Ҳаким, оре, ҳамроҳ бо корҳои хубе, ки қаблан анҷом додаӣ,
мусалмон шудаӣ!”

Оҳ, чи шарти хуби мусалмон шуданӣ!

Аз ин ҷо бармеояд, ки инсонро на шаҳодат додан ба ину он мазҳаб ва ё дину адён ва ё иҷро намудани шариъати ину он адён, балки амалаш муайян мекардааст, ки оё вай мусалмон (таслимшуда ба Худованд) аст ё на?

Бубин, дӯстам, Ҳаким ва монанди вай пеш аз Ислом ашхосе зиёде буданд, ки дар замони пеш аз исломӣ “дил ба ёру даст ба кор” зада, ба манзури он ибодати хоса, амалҳои некро анҷом медоданд ва шарт нест, ки барои он маҳз давраи баъди исломӣ бошад ё на.

Шарт он аст, ки амал кунад ва амали некро ба анҷом расонад. Ва ин аст мақоми
Исломи озод, ки дар динаш кароҳат надорад (“... ло икроҳа фи ад-дин”).

Чӣ суд аст, гар дар давраи Исломӣ, шахс панҷ вақт намоз гузораду пас аз адои
он, дил ба макри Шайтон бохтаву даст бар кори нодуруст задаву ҳатто,
гумонбар аз мардум шуда, онҳоро ранҷ диҳаду озор? Оё ин нест мазмуни
“Фавайлун ли-л-мусаллина. Аллазина ҳум ъан салотиҳим саҳун...”? Оё ана ҳамин нест нишонаи боварӣ надоштан ва дурӯғ шуморидани Рӯзи Қиёмат?