Банда, ба қарибӣ, меҳмони як барномаи ҷолиб, ки ақлҳоро музайян мекунад, даъват шудам. Сухан оид ба “садақаи боҳадаф” буд.

Албатта, манзури мо шарҳу тарҳи гуфтаҳо нест, магарам моро чизе мафтун кард, ки чунин як вожаҳо, ба мисли “хайру хайрот”, “садақаву садақот”, “закоти мол” ва ҳоказо, вобаста ба нафақаву муомилот, аслан, ё нодуруст фаҳмида мешаванд ва ё махлути аъмоли ноҷоиз, ба мисли риёву миннату азо, мешаванд.

Аз ҳамин лиҳоз, каме хостем бобати ин масоил рӯшанӣ андозем, то хонанда дарки дуруст аз маъонии ин аъмол барояш карда бошад.

Аз ин ифтитоҳ кунем, ки “хайрот”, яъне, тамоми амалҳои нек, бояд он ки дар асоси нияти пок, ки аз дил бархезад, иҷро мешаванд. Ният, ки воҷиб шуд, он ҳадафҳо дорад.

Яъне, некӣ боҳадаф аст ва ягона ҳадафи он, - некӣ намудан аст, ки писанди Худованди карим аст. Мисол: маблағеро ба соил (пурсанда) додед. Барои чӣ?
Ҳолашро дидед, раҳм дар дил ҷунбид, меҳр дар чашм зоҳир шуд ва хостед, ки дилашро ёфта, ҳолати иқтисодӣ ва иҷтимоии ӯро беҳтар кунед. Ҳадаф аст? – Бале, ҳадаф аст.

Аз ин ҷост, ки тамоми амалҳо, чун дар ҳадиси набавӣ омада: “... иннама-лаъмолу би-н-нийат...”, яъне, амалҳо дар асоси ният, ки ҳадафҳо (мақсаду вазифаҳо) дорад, иҷро мешудааст. Пас, тасодуф аст ин амал? – На, чунки шумо ният намудед, мақсад гузоштед ва аз рӯи он амал кардед ва ин тасодуф нест, чунки, тасодуфан чизе ба кор намеояд.

Баъдан ин ки, - “хайр” “садақа”-ву “хайрот” “садақа” нест. Хайр (шакли ҷамъаш “хайрот”) – амали нек аст, ки инсон метавонад, мин ҷумла, бо додани садақа иҷро намояд.

Дувум, “садақа” – ҳақ, ҳамчу ченаки муайян ва маҳдуд, аст, ки инсон метавонад аз нафақаи худ, ки бояд “... мин таййиботи мо разақнакум” (Ояти қуръонӣ), яъне, аз бозёфти ризқи тозаву ҳалоли худ, ба дигарон дода бошад. Вай метавонад садақаро бо пул ва ё мол ва ё сухани нек (агар маблағ надошта бошад, бо “қавлун маъруфун”, яъне “сухани нек” – истилоҳи қуръонӣ) ва ё дигар рафтори неки худ, ки боиси фараҳмандии шахс гардад, пардохта бошад.

Аз ин лиҳоз ва нукоти шариъатӣ, “садақа” ду намуд мешавад: “садақаи фарзӣ” (ва ё воҷиб) ва “садақаи нафлӣ” (ва ё нофил).

Садақаи фарзӣ ба мусалмонону муъминон дода мешавад, вале “нафлӣ” ҳатто барои мунофиқон, ки аз аҳли каффора ҳастанд, воҷиб шудааст (бибин, дӯстам, ки то чӣ андоза дини мубини Ислом ғояву аъмоли башардӯстона, беғараз ва оммавӣ ва ғайри шартӣ дорад, ки ҳатто кофар (инкоркунандаи ҳақиқат) метавонад лоиқи садақа гардад).